Anh hùng Nguyễn Quốc Trị – Người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”

Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Từ nhỏ, ông đã sớm hình thành lòng yêu nước và căm thù giặc. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia phong trào chống bắt phu, bị thực dân Pháp bắt và kết án tù khổ sai. Khi Nhật đảo chính Pháp, ông cùng các bạn tù phá ngục trở về quê hương và tham gia đội tự vệ tiên phong. Trong trận đầu đánh quân Nhật, ông cùng đồng đội tiêu diệt 10 tên địch và đốt cháy 5 xe.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Quốc Trị tình nguyện gia nhập bộ đội chủ lực và được kết nạp Đảng năm 1946. Từ một chiến sĩ, ông từng bước trưởng thành thành cán bộ đại đội. Trong các trận chiến đấu ở Vinh, Huế, Đông Hà từ cuối năm 1946 đến đầu năm 1947, ông thể hiện sự dũng cảm, táo bạo và khả năng chỉ huy linh hoạt, trực tiếp tiêu diệt 19 lính Pháp và 2 lính Nhật.

Năm 1947, ông được học và phụ trách khẩu đội Bazooka. Trong trận đánh trên Đường số 4 năm 1948, ông bắn cháy một xe địch và tiêu diệt khoảng 30 tên. Tại các trận An Châu và Đồng Khuy, ông tiếp tục thể hiện khả năng chỉ huy mũi xung kích, trực tiếp đánh chiếm các vị trí phòng thủ, phá hủy lô cốt và tiêu diệt nhiều quân địch.

Đặc biệt, trong Chiến dịch Biên giới Thu-Đông năm 1950, đơn vị của Nguyễn Quốc Trị được giao nhiệm vụ ngăn chặn hai cánh quân Pháp nhằm phá kế hoạch hợp quân của đối phương. Ông chỉ huy một trung đội vượt núi, đánh tan hai trung đội địch, diệt và bắt 22 tên. Đây là một trong những chiến công thể hiện rõ khả năng cơ động, mưu trí và quyết đoán của người chỉ huy.

Trong Chiến dịch Hà Nam Ninh, Nguyễn Quốc Trị chỉ huy đại đội đánh vị trí Gối Hạc, mở đường cho lực lượng ta tiến công căn cứ Non Nước. Trước sự phản kích quyết liệt của địch cùng sự yểm trợ của máy bay, ông vẫn bình tĩnh chỉ huy bộ đội vừa đánh chính diện vừa bí mật vòng ra phía sau đối phương. Cuối cùng, đơn vị làm chủ trận địa, diệt và bắt 160 tên địch, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của chiến dịch.

Với những thành tích nổi bật, ngày 19-5-1952, tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ở Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Trong bài viết về ông, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu nhiều chiến công tiêu biểu: ông đã tham gia 95 trận từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, tự mình diệt hơn 200 tên địch, năm lần bị thương nặng nhưng vẫn không rời đơn vị. Bác Hồ đặc biệt ghi nhận sự nhanh nhẹn, gan góc, kiên quyết, tinh thần thương yêu đồng đội, cần kiệm và khiêm tốn của ông.

Nguyễn Quốc Trị luôn cho rằng những thành tích mình đạt được không chỉ là công lao của cá nhân mà còn nhờ sự lãnh đạo của Đảng, sự giúp đỡ của Bác Hồ, Chính phủ, nhân dân và tinh thần đoàn kết của đồng đội. Chính phẩm chất khiêm tốn, gần gũi và hết lòng vì đồng đội ấy đã làm nên hình ảnh đẹp của người cán bộ quân đội.

Ngày 10-10-1954, trong đội hình quân ta tiến về tiếp quản Thủ đô Hà Nội, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, khi đó là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô và Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 54 Trần Đông, dẫn đầu đội hình bộ binh tiến vào thành phố giữa niềm vui của nhân dân.

Sau hòa bình, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong Quân đội. Năm 1967, trên cương vị Thượng tá, Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4, ông đến thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ trước làng Phượng Kỷ. Biết khu vực còn bom nổ chậm nhưng trước yêu cầu phải kịp thời động viên cán bộ, chiến sĩ, ông vẫn quyết định đi vào. Không may, ông trúng bom và hy sinh trên chính mảnh đất quê hương.

Cuộc đời Anh hùng Nguyễn Quốc Trị là hình ảnh tiêu biểu của người chiến sĩ cách mạng dũng cảm, mưu trí và hết lòng vì đồng đội. Từ một người tù yêu nước trở thành vị chỉ huy xuất sắc, ông đã lập nhiều chiến công trong kháng chiến chống Pháp và tiếp tục cống hiến cho Quân đội đến phút cuối cùng. Danh hiệu “nhanh như sóc, mạnh như hổ” mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp dành cho ông đã khái quát sinh động phẩm chất chiến đấu và bản lĩnh của một người anh hùng. Để tưởng nhớ ông, Hà Nội có tuyến phố Nguyễn Quốc Trị, ghi dấu công lao của người con ưu tú đã trọn đời cống hiến cho Tổ quốc.