Anh hùng Nguyễn Thị Minh Khai – Tấm lòng kiên trung của người nữ lãnh đạo cách mạng

Liệt sĩ Nguyễn Thị Minh Khai (tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, 1910 – 1941, quê tại xã Hội Yên, nay thuộc phường Quang Trung, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An) là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam, người con ưu tú của quê hương Xô Viết Nghệ Tĩnh và là biểu tượng chói lọi cho khí tiết kiên trung, bản lĩnh quật cường của người phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Sinh ra trong một gia đình công chức nhỏ giàu lòng yêu nước, Nguyễn Thị Minh Khai sớm chứng kiến cảnh bất công, áp bức của bộ máy thực dân - phong kiến đối với đồng bào, đặc biệt là những nỗi khổ cực của người phụ nữ dưới hai tầng gông cồng. Tinh thần yêu nước và ý thức phản kháng đã nảy mầm trong chị từ rất sớm.

Năm 1927, khi mới 17 tuổi và đang theo học tại Trường Tiểu học Cao đẳng Vinh, chị đã tham gia Tân Việt Cách mạng Đảng – một tổ chức yêu nước tiến bộ thời bấy giờ. Chị hăng hái vận động phong trào học sinh, phụ nữ, tham gia bãi khóa và rải truyền đơn chống thực dân. Năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Nguyễn Thị Minh Khai trở thành một trong những đảng viên đầu tiên, được phân công phụ trách công tác tuyên truyền, vận động phụ nữ tại vùng Vinh - Bến Thủy, góp phần quan trọng gieo mầm cho Cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 – 1931).

Để chuẩn bị lực lượng và nâng cao trình độ lý luận, năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai được tổ chức cử sang Quảng Châu, Hương Cảng (Trung Quốc) hoạt động tại Văn phòng Phương Đông của Quốc tế Cộng sản, làm trợ lý cho Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Tại đây, chị không ngừng học tập lý luận Mác - Lênin, ngoại ngữ và kỹ năng hoạt động bí mật.

Năm 1931, chị bị chính quyền Anh bắt giữ tại Hương Cảng nhưng bằng bản lĩnh mưu trí, chị đã đấu tranh kiên cường, giữ vững bí mật tổ chức và được trả tự do sau đó.

Năm 1935, Nguyễn Thị Minh Khai vinh dự là đại biểu chính thức của Đảng Cộng sản Đông Dương tham dự Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản tại Mát-xcơ-va (Liên Xô). Tại đại hội, người nữ cộng sản trẻ tuổi của Việt Nam đã dõng dạc đọc bài phát biểu gây chấn động về vai trò của phụ nữ Đông Dương trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa nghĩa thực dân và phát-xít, khẳng định sức mạnh và tiềm năng cách mạng to lớn của người phụ nữ phương Đông.

Năm 1937, Nguyễn Thị Minh Khai trở về nước hoạt động giữa lúc phong trào Dân chủ (1936 – 1939) đang phát triển mạnh mẽ. Chị được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ và đảm nhiệm trọng trách Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn – trung tâm đầu não chính trị, kinh tế và phong trào công nhân của cả nước.

Trên cương vị đứng đầu Thành ủy, chị đã thể hiện tư duy lãnh đạo sắc bén, bám sát cơ sở, củng cố các tổ chức Công hội, Nông hội và Hội Phụ nữ Giải phóng. Chị trực tiếp soạn thảo nhiều tài liệu tuyên truyền, tổ chức các cuộc bãi công, biểu tình đòi dân sinh, dân chủ. Khi Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ (1939), thực dân Pháp khủng bố dã man, chị cùng Ban Thường vụ Xứ ủy Nam Kỳ rút vào hoạt động bí mật, tích cực chuẩn bị lực lượng, vũ khí và kế hoạch cho cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Tháng 7 năm 1940, khi công tác chuẩn bị khởi nghĩa đang ở giai đoạn gấp rút, Nguyễn Thị Minh Khai không may sa vào tay quân Pháp ngay sau một cuộc họp bí mật của Thành ủy. Kẻ thù vui mừng vì bắt được một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của cách mạng Nam Kỳ.

Bọn mật thám Pháp đã đưa chị qua nhiều nhà giam như Khám Cát Sa, Bốt Catinat, Khám Chí Hòa và dùng mọi đòn tra tấn tàn bạo nhất – từ kẹp móng tay, dội nước xà phòng, đến dùng điện giật – hòng khuất phục người nữ Bí thư. Nhưng trước mọi sự dã man của kẻ thù, chị vẫn giữ trọn khí tiết kiên trung, một mực không khai báo, bảo vệ an toàn cho hệ thống tổ chức Đảng và các đồng chí của mình. Không khai thác được gì, kẻ thù đưa chị ra tòa án quân sự và tuyên bản án tử hình.

Tại phiên tòa, Nguyễn Thị Minh Khai đã biến tòa án thực dân thành diễn đàn tố cáo bản chất xâm lược, dã man của chính quyền colonial, dõng dạc tuyên bố: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm!"

Sáng ngày 28 tháng 8 năm 1941, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thị Minh Khai cùng các đồng chí lãnh đạo kiệt xuất khác như Hà Huy Tập, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Văn Cừ ra bắn tại trường bắn Nhà thương Giếng Tắm (Hóc Môn, Gia Định).

Trước họng súng của toán lính hành quyết, Nguyễn Thị Minh Khai đã dũng cảm xé bỏ chiếc khăn tơ tăm che mắt, hiên ngang nhìn thẳng vào kẻ thù. Khi tên chỉ huy phát lệnh, chị cùng các đồng chí hô vang các khẩu hiệu cách mạng: "Việt Nam độc lập muôn năm!", "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!" cho đến giây phút trút hơi thở cuối cùng.

Sự hy sinh anh dũng của Liệt sĩ Nguyễn Thị Minh Khai khi mới 31 tuổi là một tổn thất vô cùng to lớn cho phong trào cách mạng Việt Nam, nhưng tấm gương sáng ngời về lòng trung thành vô hạn với lý tưởng, tinh thần xả thân vì độc lập dân tộc và sự nghiệp giải phóng phụ nữ của chị đã đi vào lịch sử như một biểu tượng bất tử. Tên của chị được trân trọng đặt cho nhiều tuyến phố, trường học lớn trên khắp mọi miền Tổ quốc.