ANH HÙNG NGUYỄN TRÃI – TẤM LÒNG TRUNG TRINH VỚI DÂN VỚI NƯỚC

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hóa thế giới, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi mãi mãi là một tượng đài kiệt xuất về tài năng toàn diện và lòng yêu nước thương dân sâu sắc. Ông không chỉ là một nhà chiến lược quân sự, một nhà chính trị lỗi lạc trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn quật cường mà còn là một nhà văn, nhà thơ vĩ đại, để lại cho muôn đời sau những giá trị tư tưởng và văn hóa vô giá.

Nguyễn Trãi, hiệu là Ức Trai, sinh năm 1380 tại Thăng Long, quê gốc ở làng Chi Ngại, huyện Phượng Sơn (nay thuộc thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương), sau dời về làng Nhị Khê, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Ông là con trai của Nguyễn Trãi (Nguyễn Phi卿) và bà Trần Thị Thái, con gái của Quan đại thần Trần Nguyên Hãn. Sinh ra trong một gia đình khoa bảng và giàu truyền thống văn hóa, ngay từ nhỏ Nguyễn Trãi đã nổi tiếng thông minh, hiếu học và sớm tiếp thu truyền thống yêu nước của dòng họ.

Năm 1400, khi mới 20 tuổi, Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) dưới triều nhà Hồ và ra làm quan. Tuy nhiên, bi kịch đất nước sớm ập đến khi quân Minh xâm lược nước ta vào năm 1407. Nhà Hồ thất bại, cha của ông là Nguyễn Phi卿 bị địch bắt giải về Trung Quốc. Trước nỗi đau mất nước nhà tan, nghe theo lời dặn của cha hãy nén đau thương tìm cách trả thù nhà, rửa nợ nước, Nguyễn Trãi đã tìm đường tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi xướng xuất tại vùng núi rừng Thanh Hóa.

Trở thành mưu sĩ thân cận nhất của Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã dâng dòng tác phẩm "Bình Ngô sách" (Sách đánh đuổi quân Ngô), đề ra chiến lược đánh người bằng tư tưởng, thu phục lòng người trước khi đánh chiếm thành trì. Với tư tưởng cốt lõi "Lấy đại nghĩa thắng bạo tàn, lấy chí nhân thay hung bạo", ông đã trực tiếp soạn thảo hàng trăm thư từ gửi cho các tướng lĩnh nhà Minh, vận dụng nghệ thuật tâm lý chiến sắc bén khiến hàng vạn quân địch phải hạ súng hàng phục mà không tốn một giọt máu.

Sau mười năm chiến đấu gian khổ, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi hoàn toàn, kết thúc chuỗi ngày đêm nô lệ dưới ách đô hộ của nhà Minh. Năm 1427, thay lời Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã viết bản "Bình Ngô đại cáo" bất hủ – tác phẩm được coi là bản Tuyên ngôn Độc lập thứ hai của dân tộc Việt Nam. Bài đại cáo không chỉ khẳng định chủ quyền lãnh thổ, văn hóa và lịch sử lâu đời của dân tộc mà còn khắc họa tư tưởng nhân nghĩa tiến bộ: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ暴".

Sau khi đất nước hòa bình, Nguyễn Trãi tiếp tục đem hết tài năng, tâm huyết để kiến thiết đất nước dưới triều Lê. Ông luôn đau đáu nỗi niềm làm sao cho dân giàu, nước mạnh, chốn quê cùng xóm vắng không có tiếng hờn giận than ôi. Dù cuộc đời trải qua nhiều thăng trầm và chịu oan khuất thảm khốc trong vụ án Lệ Chi Viên năm 1442, nhưng phẩm giá trong sạch, tài năng và tư tưởng vĩ đại của ông đã được lịch sử minh giải và tôn vinh xứng đáng. Năm 1980, nhân kỷ niệm 600 năm ngày sinh của ông, tổ chức UNESCO đã chính thức công nhận Nguyễn Trãi là Danh nhân văn hóa thế giới.