ANH HÙNG NGUYỄN TRUNG TRỰC VÀ TUYÊN NGÔN ĐANH THÉP DƯỚI LƯỠI GƯƠM KẺ THÙ
Trong buổi đầu gian lao của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược ở Nam Bộ giữa thế kỷ XIX, tên tuổi của Nguyễn Trung Trực (1838 – 1868) đã đi vào lịch sử dân tộc như một biểu tượng bất khuất của tinh thần quật cường. Người thủ lĩnh nghĩa quân xuất thân từ dân chài ấy đã làm nên hai chiến công lừng lẫy "Kinh thiên động địa": Đốt cháy chiến hạm L'Espérance trên sông Nhật Tảo và tập kích tiêu diệt đồn giặc tại Rạch Giá. Lời đáp đanh thép của ông trước khi bước lên pháp trường năm 30 tuổi đã trở thành bản tuyên ngôn bất tử về sức sống liệt oai của dân tộc Việt Nam.
ANH HÙNG NGUYỄN TRUNG TRỰC VÀ TUYÊN NGÔN ĐANH THÉP DƯỚI LƯỠI GƯƠM KẺ THÙ
Trong buổi đầu gian lao của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược ở Nam Bộ giữa thế kỷ XIX, tên tuổi của Nguyễn Trung Trực (1838 – 1868) đã đi vào lịch sử dân tộc như một biểu tượng bất khuất của tinh thần quật cường. Người thủ lĩnh nghĩa quân xuất thân từ dân chài ấy đã làm nên hai chiến công lừng lẫy "Kinh thiên động địa": Đốt cháy chiến hạm L'Espérance trên sông Nhật Tảo và tập kích tiêu diệt đồn giặc tại Rạch Giá. Lời đáp đanh thép của ông trước khi bước lên pháp trường năm 30 tuổi đã trở thành bản tuyên ngôn bất tử về sức sống liệt oai của dân tộc Việt Nam.
1. Chàng dân chài sông Vàm Cỏ và ngọn lửa yêu nước bùng cháy
Nguyễn Trung Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch (còn gọi là Quản Lịch hay Chài Lịch), sinh ra trong một gia đình làm nghề chài lưới tại xóm Nghề, thôn Bình Nhựt, tổng Định Hòa, huyện Bến Lức, tỉnh Long An (nay thuộc xã Bình Đức, huyện Bến Lức). Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng trong vùng là người thông minh, giỏi võ nghệ, sống nghĩa khí và luôn bênh vực người yếu thế.
Năm 1859, khi quân Pháp nổ súng tấn công thành Gia Định, mở đầu cuộc xâm lược Nam Kỳ, ngọn lửa căm thù giặc đã sục sôi trong lòng người thanh niên vùng sông nước Tân An. Nguyễn Trung Trực nhanh chóng chiêu mộ những người dân chài, nông dân nghèo khổ lập nên đội nghĩa binh, tham gia dưới trướng của Bình Tây Đại nguyên soái Trương Định.
Với sự am hiểu tường tận hệ thống sông rạch chằng chịt miền Tây cùng lối đánh du kích xuất quỷ nhập thần, đội nghĩa quân của Nguyễn Trung Trực nhanh chóng trở thành nỗi khiếp đảm của quân đồn trú Pháp tại vùng Tân An - Định Tường.
2. Hỏa hồng Nhật Tảo – Đốt cháy chiến hạm L'Espérance
Chiến công lẫy lừng đầu tiên đưa tên tuổi Nguyễn Trung Trực vang danh khắp Nam Kỳ diễn ra vào giữa trưa ngày 10 tháng 12 năm 1861 trên dòng sông Nhật Tảo (nay thuộc xã An Nhật Tân, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An).
Thời bấy giờ, tàu chiến L'Espérance (Hi Vọng) – một trong những chiến hạm bọc thép hiện đại bậc nhất của hạm đội Pháp, được trang bị đại bác hạng nặng – đang đậu trên sông Nhật Tảo để khống chế tuyến giao thông thủy huyết mạch và càn quét các cơ sở kháng chiến của ta.
Mưu trí và táo bạo, Nguyễn Trung Trực đã vạch ra một kế hoạch áp sát tập kích vô cùng độc đáo. Ông cho nghĩa quân cải trang thành đoàn thuyền buôn lúa và thuyền rước dâu đi qua khu vực tàu giặc đậu. Khi các ghe tiến sát mạn tàu L'Espérance, Nguyễn Trung Trực phát lệnh tấn công.
Hàng chục nghĩa sĩ tay lăm lăm gươm giáo, giáo mác bất ngờ nhảy vút lên sàn tàu, xông vào giáp lá lánh tiêu diệt toán lính Pháp đang lơ đễnh. Giữa lúc hỗn loạn, ông cho nghĩa quân ném các bình dầu hỏa cùng rơm khô đã chuẩn bị sẵn vào kho đạn và động cơ tàu rồi châm lửa.
Một tiếng nổ như xé rách không gian! Chiến hạm L'Espérance bốc cháy dữ dội và chìm xuống đáy sông Nhật Tảo, tiêu diệt phần lớn lực lượng sĩ quan, lính thủy Pháp trên tàu. Đây là lần đầu tiên lực lượng nghĩa quân áo vải Việt Nam tiêu diệt hoàn toàn một tàu chiến hiện đại của thực dân Pháp, đập tan huyền thoại về sức mạnh quân sự tuyệt đối của kẻ xâm lược.
Chiến công này đã được thi sĩ Huỳnh Mẫn Đạt cô đọng bằng câu thơ bất hủ:
"Hỏa hồng Nhật Tảo kinh thiên địa" (Lửa đỏ Nhật Tảo làm rung chuyển cả trời đất)
3. Kiếm bạt Rạch Giá và cuộc cố thủ anh hùng trên đảo Phú Quốc
Sau trận Nhật Tảo, thực dân Pháp treo thưởng rất lớn để truy bắt Nguyễn Trung Trực, nhưng ông tiếp tục rút quân về vùng Tây Nam Bộ, xây dựng căn cứ kháng chiến tại Hòn Chông và Rạch Giá (nay thuộc tỉnh Kiên Giang).
Đêm ngày 16 tháng 6 năm 1868, Nguyễn Trung Trực lại ghi thêm một mốc son chói lọi trong lịch sử quân sự khi hạ lệnh tập kích bất ngờ vào đồn Rạch Giá – trung tâm chỉ huy sừng sỏ của Pháp tại miền Tây.
Dưới sự chỉ huy trực tiếp của ông, nghĩa quân bí mật áp sát, vượt qua hệ thống công sự kiên cố, tiêu diệt tên Tỉnh trưởng Pháp cùng toàn bộ lực lượng đồn trú, thu giữ nhiều vũ khí và làm chủ tòa hành chính Rạch Giá trong suốt 5 ngày đêm.
Chiến thắng Rạch Giá khiến chính quyền thực dân ở Sài Gòn bàng hoàng. Chúng lập tức huy động nhiều tàu chiến, pháo lục quân cùng lực lượng ngụy binh hùng hậu dưới sự chỉ huy của các sĩ quan Pháp cấp cao mở cuộc càn quét quy mô lớn để tái chiếm Rạch Giá.
Trước hỏa lực quá chênh lệch của kẻ thù, để bảo toàn lực lượng, Nguyễn Trung Trực đã dẫn nghĩa quân rút ra đảo Phú Quốc lập căn cứ cố thủ lâu dài, tiếp tục chặn đánh các đợt đổ bộ của giặc.
4. Tấm lòng hiếu nghĩa và tuyên ngôn bất tử trước pháp trường
Thấy không thể đánh bại Nguyễn Trung Trực bằng quân sự nơi rừng núi Phú Quốc, thực dân Pháp đã giở một thủ đoạn vô cùng thâm độc. Chúng bắt giữ mẹ ruột của ông cùng hàng trăm dân lành trên đảo, ra hạn định: Nếu Nguyễn Trung Trực không ra nộp mình, chúng sẽ lần lượt hành quyết mẹ ông và san bằng các làng mạc trên đảo.
Đứng trước sự lựa chọn sinh tử giữa bản thân và tính mạng của người mẹ kính yêu cùng đồng bào ruột thịt, Nguyễn Trung Trực đã thể hiện trọn vẹn chữ Hiếu và chữ Nhân. Ông quyết định một mình ra nộp mình cho giặc để cứu mẹ và bảo vệ dân làng.
Bắt được người thủ lĩnh kiệt xuất của phong trào kháng chiến Nam Bộ, chính quyền thực dân Pháp vừa khiếp sợ vừa tìm mọi cách chiêu dụ. Chúng đưa ông về Sài Gòn rồi Rạch Giá, dùng chức quyền, tiền bạc, biệt thự và lời hứa phong làm quan lớn để dụ dỗ ông quay lưng lại với nhân dân.
Đáp lại mọi sự dụ dỗ hèn hạ ấy, Nguyễn Trung Trực điềm tĩnh nhìn thẳng vào mặt tên sĩ quan Pháp và dõng dạc nói: — "Tôi chỉ muốn làm một chức quan lớn thôi, đó là chức quan đánh Tây! Bao giờ nát đất tan trời thì tôi mới ngừng đánh Tây!"
Biết không thể đập tan hay bẻ gãy được chí khí của người anh hùng áo vải, ngày 27 tháng 10 năm 1868, thực dân Pháp đưa Nguyễn Trung Trực ra hành quyết tại chợ Rạch Giá.
Tại pháp trường, trước khi lưỡi gươm của kẻ thù hạ xuống, Nguyễn Trung Trực vẫn hiên ngang ngẩng cao đầu. Ông từ chối lời rửa tội của tên linh mục, nhìn về phía đông đảo đồng bào đang vây quanh khóc thương, rồi cất tiếng dõng dạc để lại câu nói bất tử cho muôn đời sau: — "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây!"
5. Biểu tượng lòng dân Nam Bộ và giá trị vĩnh hằng
Nguyễn Trung Trực ngã xuống khi mới 30 tuổi xuân, nhưng câu nói anh hùng của ông đã trở thành một ngọn đuốc thiêng soi đường cho phong trào yêu nước chống thực dân Pháp xuyên suốt gần một thế kỷ sau đó.
Niềm kính trọng và thương tiếc người anh hùng xả thân vì dân vì nước đã biến thành một nét văn hóa đặc sắc của nhân dân Nam Bộ. Ngay sau khi ông mất, người dân Kiên Giang, Long An, An Giang đã bí mật lập đền thờ ông ở khắp nơi. Đền thờ Anh hùng Nguyễn Trung Trực tại thành phố Rạch Giá ngày nay đã trở thành một di tích lịch sử - văn hóa nổi tiếng, nơi hàng năm thu hút hàng triệu lượt người dân từ khắp mọi miền Tổ quốc về thắp hương tưởng niệm.
Chiến công và khí tiết bất tử của ông được nhân dân cô đọng qua câu đối truyền tụng muôn đời:
"Hỏa hồng Nhật Tảo kinh thiên địa" "Kiếm bạt Rạch Giá khốc quỷ thần"
Hình ảnh người anh hùng áo vải Nguyễn Trung Trực cùng bản tuyên ngôn đanh thép dưới lưỡi gươm kẻ thù sẽ mãi là biểu tượng ngời sáng về lòng dũng cảm, tinh thần hiếu nghĩa và khát vọng độc lập cháy bỏng của dân tộc Việt Nam.
