Ông sinh ngày 2 tháng 2 năm 1936 tại một vùng quê nghèo thuộc tỉnh Đồng Tháp tên khai sinh là Nguyễn Văn Hoa, Nguyễn Văn Bảy là một trong những phi công anh hùng tiêu biểu của Không quân Nhân dân Việt Nam. Tuổi thơ của ông gắn liền với ruộng đồng, với cuộc sống vất vả nơi miền Tây sông nước. Chính hoàn cảnh khó khăn ấy đã rèn luyện cho ông ý chí kiên cường và tinh thần vượt khó.
Từ một cậu bé nông dân bình dị, ông đã vươn lên trở thành phi công chiến đấu xuất sắc, góp phần bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Sau những năm tháng cống hiến, ông trở về quê hương sinh sống và qua đời ngày 22 tháng 9 năm 2019 tại chính quê nhà ở Đồng Tháp, để lại trong lòng mọi người niềm kính trọng sâu sắc về một con người anh hùng nhưng vô cùng giản dị.Năm 17, với tuổi thanh thiếu niên mang trong mình ước mơ đi khám phá, chàng thanh niên Nguyễn Văn Bảy đã trốn nhà đi lên quân ngũ để tập luyện. Sau khi trúng tuyển vào quân ngũ, lúc đó trình độ văn hoá của ông chỉ ở cấp 3. Ông được gửi lên Lạng Sơn để học văn hoá cấp tốc, và trong 7 ngày kế tiếp đó, ông học được 7 lớp (lớp 3-lớp 10), rồi lại được gửi sang Trung Quốc để học máy bay chiến đấu trong khoảng 4 năm sau đó trước khi trở về nước. Trực tiếp tham gia nhiều trận không chiến ác liệt, lập nhiều chiến công lớn trên bầu trời miền Bắc, đối đầu với lực lượng đông đảo và thiết bị tiên tiến nhất của Mỹ.Trên bầu trời Tổ quốc những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt, từng trận không chiến của Nguyễn Văn Bảy hiện lên như những trang sử sống động, hào hùng. Trận đánh ngày 26-4-1966 trên vùng trời Võ Nhai (Bắc Thái cũ) là một trận đánh tuyệt đẹp, ghi dấu ấn riêng không thể phai mờ của ông, khi vừa phát hiện mục tiêu, như một tia chớp xé ngang bầu trời, Nguyễn Văn Bảy bất ngờ xông thẳng vào giữa đội hình máy bay địch, khiến chúng hốt hoảng tháo chạy toán loạn. Giữa khung cảnh hỗn loạn ấy, ông vẫn giữ được sự bình tĩnh đáng kinh ngạc, bám chắc một chiếc F-4 hung hăng, tiếp cận đến cự ly hiệu quả và chỉ bằng hai loạt đạn dứt khoát, đã hạ gục nó ngay tại chỗ. Ba ngày sau, ngày 29-4-1966, trên vùng trời Việt Trì (Phú Thọ), khi biên đội của ông bị một tốp rất đông máy bay tiêm kích địch bám đuổi, ông lập tức quay lại đối đầu, buộc đối phương phải giãn đội hình để né tránh; từ thế bị động chuyển sang chủ động, biên đội nhanh chóng chớp thời cơ bắn rơi hai máy bay địch, trong đó riêng Nguyễn Văn Bảy bắn rơi một chiếc, góp phần làm nên thế trận áp đảo đầy khí thế. Trong hai tháng 6 và 7-1966, hơn một chục máy bay Mỹ bị các biên đội MiG-17 của Trung đoàn 923 bắn rơi, trong khi ta chỉ tổn thất một chiếc- một kết quả cho thấy sự điêu luyện, gan dạ và phối hợp chặt chẽ của lực lượng không quân. Ngày 5-9-1966, trên vùng trời Chí Linh (Hải Dương), Nguyễn Văn Bảy cùng biên đội 4 chiếc MiG-17 quần nhau quyết liệt với 16 chiếc F-4 và F-105 của địch; giữa tương quan lực lượng chênh lệch, toàn biên đội vẫn giành chiến thắng rực rỡ, bắn rơi 3 máy bay địch và trở về an toàn, riêng ông tiếp tục ghi thêm một chiến công nữa. Chiều 12-12-1966, sau Đại hội anh hùng và chiến sĩ thi đua chống Mỹ, cứu nước toàn quốc, ông vinh dự cùng 37 chiến sĩ không quân xuất sắc được lên Phủ Chủ tịch gặp Bác Hồ- một phần thưởng cao quý cho những cống hiến thầm lặng mà oanh liệt. Trong bối cảnh “địch đông, ta ít”, khi đối phương vừa cơ động không chiến vòng trong, vừa lảng vảng bên ngoài chờ thời cơ phóng tên lửa, những phi công như Nguyễn Văn Bảy vẫn điêu luyện tả xung hữu đột, vừa tiêu diệt địch vừa thoát khỏi vòng vây. Đặc biệt, giữa năm 1967 trên vùng trời Sơn Động – Hà Bắc, ông đã tạo nên một kỳ tích hiếm có, chỉ huy biên đội 4 chiếc MiG-17 quần nhau với 6 chiếc F-4 ở tầm thấp, ông đuổi một chiếc F-4 trong vòng gấp chỉ cách mặt đất khoảng 100m; khi một chiếc khác bám theo và phóng tên lửa, ông lập tức né tránh trong khoảnh khắc quyết định, khiến quả tên lửa lao thẳng vào chính chiếc F-4 đang bị ông truy đuổi. Đó là kết quả của trí tuệ sắc bén và kỹ năng điều khiển máy bay điêu luyện, khi ông lật cánh tránh đòn tấn công, khiến vệt lửa xanh tử thần chuyển hướng sang máy bay địch. Không tốn một viên đạn nào mà vẫn tiêu diệt gọn đối phương-chiến công ấy như một nét chấm phá rực rỡ, làm sáng bừng hình tượng người phi công anh hùng giữa bầu trời lịch sử.Những chiến công huy hoàng đó như có một sợi dây liên kê vô hình với cái tên “Bảy” của ông, cái tên mà ông đã tự mình đổi thành vì xấu hổ bởi cái tên cũ giống con gái kia. Từ đó cuộc đời của ông cũng gắn liền với con số 7 như một mối lương duyên: lái máy bay MiG-17, bắn hạ 7 máy bay Mỹ, được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân năm 1967, được Bác Hồ tặng 7 Huy hiệu của Người… Ngoài ra, ông còn được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cùng các huy chương ghi nhận công lao và sự cống hiến trong quân đội.Cuộc đời của người phi công huyền thoại Nguyễn Văn Bảy còn khiến đồng bào, chiến sĩ cả nước thêm mến yêu cảm phục khi ông rời buồng lái máy bay và trở về đời thường làm một người nông dân chăm chỉ, cần mẫn nơi ruộng đồng.Tóm lại, anh hùng Nguyễn Văn Bảy không chỉ là niềm tự hào của lịch sử mà còn mang nhiều ý nghĩa đối với hiện nay. Ông đã vượt qua khó khăn trở thành một phi công nhờ vào ý chí kiên cường và tinh thần không ngừng nỗ lực, qua đó truyền động lực mạnh mẽ cho thế hệ trẻ ngày nay vượt qua mọi khó khăn phải dựa vào ý chí. Bên cạnh đó, ông còn là tấm gương tinh thần yêu nước và trách nhiệm giữ gìn đất nước của ông vẫn luôn là giá trị cốt lõi để bảo vệ đất nước hiện nay. Không chỉ thế lối sống giản dị và khiêm tốn của ông sau chiến tranh cũng chính là bài học ý nghĩa cho xã hội hiện nay, nơi mà con người dễ bị cuốn vào danh vọng. Vì vậy, hình ảnh Nguyễn Văn Bảy không chỉ thuộc về quá khứ mà còn chính là ngọn đèn đường soi sáng và định hướng lý tưởng sống cho con người Việt Nam hiện nay.