Anh hùng Nguyễn Văn Hưởng - Cây đại thụ của nền Y học Việt Nam và hành trình trở thành “Anh hùng Lao động”

Anh hùng Nguyễn Văn Hưởng - Cây đại thụ của nền Y học Việt Nam và hành trình trở thành “Anh hùng Lao động”

Trong dòng chảy lịch sử đầy cam go nhưng vẻ vang của công cuộc kiến thiết, đổi mới và xây dựng đất nước, bên cạnh những con người dốc hết tâm huyết trên mặt trận vũ trang, còn có những bậc trí thức lớn mang y đức và tài năng lỗi lạc để bảo vệ sức khỏe cho nhân dân và chiến sĩ. Trên mặt trận y tế đầy gian khổ, hy sinh nhưng cao quý ấy, Giáo sư, Bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng (tên khác là Nguyễn Thành Tâm) đã trở thành một biểu tượng bất tử. Ông chính là cố Bộ trưởng Bộ Y tế, người đặt nền móng vững chắc cho sự kết hợp hài hòa giữa Đông y và Tây y, vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cùng Thầy thuốc Nhân dân.

Bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng sinh ngày 22 tháng 12 năm 1906, tại làng Mỹ Chánh xưa thuộc vùng Cù Lao Giêng (nay thuộc địa bàn xã Mỹ Hiệp, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang) - vùng đất Nam Bộ giàu lòng yêu nước. Tuổi thơ của ông là một chuỗi những thử thách nghiệt ngã khi mẹ mất vì dịch tả từ năm ông lên 5 tuổi, ông bà nội lần lượt qua đời và phải sống tự lập từ năm 10 tuổi. Vượt qua hoàn cảnh mồ côi, với tinh thần tự lực cánh sinh phi thường, ông miệt mài học tập tại Cần Thơ, Mỹ Tho, Sài Gòn và đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội vào năm 1927. Sau 4 năm học tại Hà Nội và 2 năm tu nghiệp tại Paris (Pháp), ông bảo vệ thành công luận án tốt nghiệp vào năm 1932. Trở về nước năm 1933, ông làm việc tại Viện Pasteur Sài Gòn. Trước thái độ phân biệt đối xử của thực dân Pháp, năm 1939, ông dũng cảm thôi việc để mở phòng mạch và phòng xét nghiệm tư đầu tiên tại Sài Gòn (đường Cống Quỳnh ngày nay), dùng chuyên môn cứu giúp đồng bào.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, người trí thức yêu nước Nguyễn Văn Hưởng đã lập tức hòa mình vào dòng chảy cách mạng, đảm nhận chức vụ Trưởng ban Y tế và bào chế của Sở Y tế Nam Bộ. Khi Nam Bộ kháng chiến bùng nổ, ông tản cư về chiến khu, cùng các đồng nghiệp tự lực cánh sinh, vượt qua thiếu thốn để chế tạo thành công huyết thanh chống uốn ván và nhiều loại vắc xin phòng bệnh phục vụ kháng chiến. Ông trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa I vào năm 1946 và vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 3 tháng 7 năm 1953. Sau Hiệp định Geneve năm 1954, ông tập kết ra Bắc và liên tục được giao các trọng trách lớn: Giám đốc Viện Vi trùng học, Viện trưởng Viện nghiên cứu Đông y kiêm Vụ Trưởng vụ Đông y, và là Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khóa II và III.

Đỉnh cao trong sự nghiệp quản lý và khoa học của ông là khi được bổ nhiệm giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Y tế vào tháng 3 năm 1969. Tuy nhiên, đến năm 1971, ông không may gặp một trận tai biến mạch máu não nặng dẫn đến liệt nửa người và mất ngôn ngữ. Vì lý do sức khỏe, ông phải dừng công tác điều hành để điều trị phục hồi, và Bác sĩ Vũ Văn Cẩn được cử làm Quyền Bộ trưởng thay ông trước khi ông chính thức rời cương vị vào tháng 4 năm 1974. Trong suốt 3 năm bạo bệnh, bằng ý chí thép kiên cường, ông đã tự mình kiên trì tập luyện theo 72 động tác do chính mình đúc kết, tạo nên một cuộc hồi sinh kỳ diệu cho cơ thể. Đây cũng chính là tiền đề cốt lõi để ông hoàn thiện và cho ra đời cuốn sách kinh điển "Phương pháp Dưỡng sinh" (được tái bản ít nhất 12 lần), hướng dẫn rèn luyện sức khỏe cho toàn dân. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục cống hiến với vai trò Viện trưởng Viện Y học cổ truyền dân tộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Sự hy sinh quên mình và những công trình khoa học vĩ đại của Giáo sư Nguyễn Văn Hưởng đã được Đảng và Nhà nước vinh danh bằng những phần thưởng cao quý nhất. Ông vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân và Huân chương Độc lập hạng Nhất. Đặc biệt, năm 1996, ông được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I cho cụm công trình khoa học có giá trị vĩnh cửu bao gồm: Toa căn bản, Kháng sinh thảo mộc và Phương pháp dưỡng sinh. Bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng mất ngày 4 tháng 8 năm 1998, thọ 93 tuổi. Câu chuyện về cuộc đời ông, một người đi lên từ gian khó mồ côi, dùng trí tuệ và tấm lòng "Lương y như từ mẫu" để viết nên chương sử anh hùng - mãi mãi là niềm tự hào sâu sắc của quê hương An Giang. Tên tuổi của ông hiện được đặt cho các tuyến đường trang trọng tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và một quỹ học bổng y tế mang tên ông, truyền ngọn lửa đam mê, khát vọng sáng tạo cho toàn thể thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay.