ANH HÙNG NGUYỄN VĂN THOA
Cách đây 40 năm, tôi từng có dịp đến thăm Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Thòa và được nghe ông kể về những trận đánh "nhỏ mà có võ" của lực lượng du kích huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương. Ông được mệnh danh là “vua mìn” Đường 5 khi chỉ dùng một quả mìn đánh tan một đoàn tàu, tiêu diệt hơn 1.000 tên lính Âu Phi.
Nhân kỷ niệm 40 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (1984), Ban Thông sử tỉnh Hải Hưng (nay là hai tỉnh Hải Dương và Hưng Yên) chủ trương gặp gỡ trực tiếp các anh hùng, chiến sĩ thi đua trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhằm tìm kiếm tư liệu cho việc viết lịch sử giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp của địa phương. Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Thòa là người đứng đầu danh sách mà chúng tôi được gặp để khai thác tư liệu.
Ngày ấy ông Nguyễn Văn Thòa còn cường tráng, da sạm nắng đủ cho thấy ông là người từng trải qua những năm tháng gian lao. Ông kể cho chúng tôi nghe nhiều trận đánh đặc biệt của du kích huyện Kim Thành. Những trận đánh ấy đều có sự tham gia của ông. Thực tế, thời kỳ kháng chiến, ông Thòa không chỉ đánh mìn mà còn tổ chức mật tập, độn thổ, hóa trang... với một lực lượng rất nhỏ nhưng hiệu quả rất lớn, mà sau này gọi là đặc công.
Theo hồ sơ, Nguyễn Văn Thòa sinh năm 1920, tại thôn Kiến Lễ, xã Đại Đức, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương. 25 năm sống dưới chế độ thực dân, người thanh niên ấy hiểu thế nào là đời sống của người dân mất nước.
Từ đầu thế kỷ 20, huyện Kim Thành là nơi có Đường 5 và đường sắt Hải Phòng-Hà Nội chạy qua. Đây là con đường huyết mạch đối với thực dân Pháp trong chiến tranh xâm lược Bắc Bộ. Trước ngày toàn quốc kháng chiến, thực dân Pháp đã nhiều lần gây hấn ở cảng Hải Phòng, đưa 600 quân đóng ở thị xã Hải Dương với danh nghĩa thay quân Tưởng giải giáp quân Nhật, thực chất là chuẩn bị cướp nước ta một lần nữa. Vì thế, LLVT Hải Hưng được tổ chức sớm, nhất là các huyện dọc Đường 5.
