Anh Hùng Nguyễn Văn Trỗi
"Hãy nhớ lấy lời tôi..."
Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940, là con thứ ba trong một gia đình nghèo tại làng Thanh Quít, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, Quảng Nam. Lúc nhỏ, Nguyễn Văn Trỗi học tiểu học ở trường Miếu Xóm. Cha của ông vào Sài Gòn làm ăn, mẹ của ông phải nuôi 4 chị em. Khi ông chưa tròn 10 tuổi thì mẹ qua đời, để lại 4 chị em ở cùng người bác ruột, vừa phụ giúp đồng áng và vừa đi học.Sau Hiệp định Genève, gia đình ông vào Sài Gòn sinh sống. Lớn lên, ông làm thợ điện ở nhà máy điện Chợ Quán và tham gia tổ chức Biệt động thành, Đại đội quyết tử cánh Tây Nam Sài Gòn.
Khi biết phái đoàn quân sự cao cấp của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sẽ tới Sài Gòn vào tháng 5/1964, lực lượng cách mạng đã lên kế hoạch ám sát McNamara. Dù mới cưới vợ 19 ngày, Nguyễn Văn Trỗi vẫn xung phong nhận nhiệm vụ cài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, TP Hồ Chí Minh) – nơi phái đoàn dự kiến sẽ đi qua.
Nhiệm vụ của Nguyễn Văn Trỗi là chuẩn bị chu đáo dây điện, ghép pin vào quả mìn. Còn nhiệm vụ đi phục kích tiêu diệt kẻ thù được giao cho Ba Sơn và Nguyễn Hữu Lời. Tuy nhiên, đến giờ xuất kích, Ba Sơn lại bị kẹt xe, đến chậm. Nguyễn Hữu Lời đến dãy cầu tiêu công cộng đã gặp Nguyễn Văn Trỗi chờ sẵn cùng chiếc xe máy mới mua ở đầu đường vào dãy cầu tiêu, chuẩn bị chở Lời khi công việc hoàn thành. Tới nơi, Lời cởi quần áo ngoài đưa cho Nguyễn Văn Trỗi, mặc quần đùi lội xuống Rạch Thị Nghè. Ven bờ rạch, nước cạn chỉ còn bùn và rau muống. Không thể dầm mình xuống nước, Nguyễn Hữu Lời đành lấy rau muống quấn vào người và đầu để ngụy trang, nằm ngửa trườn trên bùn, kéo dây theo. Chính vì nước quá cạn, nên mỗi bước trườn của Lời đều gây ra tiếng động nhẹ, địch phát hiện và kéo đến bao vây. Lúc đó, Nguyễn Hữu Lời đã nối xong dây, bò quay trở lại dãy nhà tiêu. Tới gần bờ thì phát hiện ra Nguyễn Văn Trỗi đã bị bắt. Nguyễn Hữu Lời quay trở lại nhưng không kịp vì dòng kênh rộng nhưng lại quá ít nước, không còn chỗ trốn nên cũng bị bắt. Sự việc bại lộ, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt bởi hai sĩ quan Việt Nam Cộng Hòa vào đêm ngày 9 tháng 5.
Sau này, Ông Nguyễn Hữu Lời - người tham gia đặt mìn cầu Công Lý cùng Nguyễn Văn Trỗi kể lại về lời dặn của ông Nguyễn Văn Trỗi trước khi bị xử bắn :
" Bây giờ chỉ để anh nhận tội thôi , em còn sống để về chiến đấu tiếp, nếu hai người nhận thì nó sẽ tử hình luôn em và tử hình luôn anh."
Chính quyền Việt Nam Cộng hòa đưa ông ra tòa án quân sự kết án tử hình. Để cứu ông, một tổ chức du kích Venezuela tuyên bố trao đổi ông với một con tin là trung tá không quân Mỹ là Michael Smolen mà họ vừa bắt giữ. Tuy nhiên, sau khi viên sĩ quan Mỹ vừa đuợc trả tự do thì bên kia lật lọng, ông bị đưa đi xử bắn.
Ông bị xử bắn tại sân sau nhà lao Chí Hòa lúc 9 giờ 45 phút ngày 15 tháng 10 năm 1964, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên nước ngoài. Những phút cuối cùng, ông tỏ ra rất can đảm, không đồng ý bịt mắt và xưng tội và hô lên những lời cuối cùng được các phóng viên ghi lại:
"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo Đế quốc Mỹ!"
"Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"
Sau khi ông chết, ông được truy nhận Đảng viên Nhân dân Cách mạng miền Nam và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng Huân chương Thành đồng hạng nhất. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa bí mật cho chôn ông tại nghĩa trang Văn Giáp ở Giồng Ông Tố (nay thuộc phường Bình Trưng Đông, Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh).
Nhà thơ Tố Hữu vì cảm động trước người Anh hùng đã sáng tác bài thơ nổi tiếng "Hãy Nhớ Lấy Lời Tôi" để tri ân và tưởng nhớ Nguyễn Văn Trỗi. Bài thơ được sáng tác ngày 23/10/1964, chỉ hơn một tuần sau khi Anh hy sinh tại trường bắn Chí Hòa (15/10/1964). Tôi xin phép trích 3 khổ đầu của bài thơ :
“HÃY NHỚ LẤY LỜI TÔI!
Có những phút làm nên Lịch sử
Có cái chết hóa thành bất tử
Có những lời hơn mọi bài ca
Có con người như chân lý sinh ra.
Nguyễn Văn Trỗi!
Anh đã chết rồi
Anh còn sống mãi
Chết như sống, Anh hùng, Vĩ đại.
Hỡi người Anh, đã khép chặt đôi môi
Tiếng Anh hô: “Hãy nhớ lấy lời tôi!”
Đã vang dội. Và ánh đôi mắt sáng
Của Anh đã chói ngời trên báo Đảng. "
Bài thơ không chỉ là lời tri ân đối với Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi mà còn là lời kêu gọi thế hệ trẻ Việt Nam hãy luôn tưởng nhớ và noi gương Anh.
