Anh hùng Nguyễn Việt Khái – Dũng sĩ dùng 8 viên đạn hạ 4 máy bay
Anh hùng Nguyễn Việt Khái – Dũng sĩ dùng 8 viên đạn hạ 4 máy bay
Nguyễn Việt Khái sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo có truyền thống yêu nước tại ấp Tân Quảng A, xã Tân Hưng Tây, huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau. Ông là con thứ ba trong gia đình có bảy anh chị em. Từ nhỏ, Nguyễn Việt Khái đã chứng kiến cảnh quê hương bị chiến tranh và sự kiểm soát của chính quyền đối phương. Hoàn cảnh ấy góp phần hun đúc ở ông ý thức tham gia hoạt động cách mạng. Theo hồ sơ khoa học của Khu tưởng niệm Nguyễn Việt Khái, ông tham gia cách mạng từ năm 1954, ban đầu làm công tác liên lạc cho xã, sau đó chuyển sang công tác thanh niên. Những công việc tưởng như thầm lặng ấy đã giúp ông trưởng thành trong phong trào cách mạng ở địa phương.
Năm 1960, Nguyễn Việt Khái gia nhập lực lượng du kích ấp và được giao làm Ấp đội trưởng. Đây là thời kỳ phong trào cách mạng ở miền Nam chuyển sang giai đoạn đấu tranh quyết liệt hơn. Tại Cà Mau, lực lượng đối phương tăng cường hệ thống đồn bốt, càn quét và thực hiện các biện pháp dồn dân, lập ấp chiến lược. Trong hoàn cảnh đó, lực lượng du kích địa phương phải vừa xây dựng cơ sở, vừa tổ chức chiến đấu, bảo vệ nhân dân và chống các cuộc hành quân của đối phương. Nguyễn Việt Khái từng bước trưởng thành qua thực tiễn, từ một cán bộ liên lạc trở thành người chỉ huy lực lượng du kích. Năm 1962, ông được cấp trên giao nhiệm vụ chỉ huy toàn bộ lực lượng du kích xã Tân Hưng Tây.
Lực lượng du kích Tân Hưng Tây khi ấy đã được xây dựng tương đối vững mạnh. Đơn vị có các loại súng bộ binh như carbine, Garand cùng các loại vũ khí tự tạo, mìn và lựu đạn. Những chiến sĩ du kích đã quen thuộc với địa hình sông nước, rừng tràm, đồng ruộng và hệ thống kênh rạch chằng chịt của Cà Mau. Đây là điều kiện quan trọng để tổ chức đánh nhỏ, đánh bất ngờ và nhanh chóng phân tán khi đối phương tiến hành càn quét. Nguyễn Việt Khái là một trong những cán bộ chỉ huy trực tiếp của lực lượng này.
Trong năm 1962, một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất đối với du kích địa phương là chống các cuộc đổ quân bằng trực thăng. Theo hồ sơ di tích, trước đó lực lượng đối phương đã sử dụng máy bay trực thăng “Sâu Rọm” để đưa quân vào các khu vực ở Cà Mau. Những cuộc đổ quân từ trên không tạo ra sức ép lớn đối với các cơ sở cách mạng và lực lượng du kích. Quân dân địa phương đã tìm nhiều cách để chống trực thăng, từ cắm cọc, giăng dây đến tổ chức các tổ cảnh giới và bố trí hỏa lực tại những vị trí có thể đánh máy bay khi chúng hạ thấp độ cao.
Ngày 8 tháng 12 năm 1962 trở thành dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Việt Khái. Hôm đó, lực lượng du kích nhận được tin đối phương đổ quân đánh phá các khu vực Cái Bát, Rạch Chèo và Tân Hưng Tây. Các đơn vị du kích và địa phương quân nhanh chóng triển khai lực lượng chống càn. Sau khi máy bay trinh sát xuất hiện, những chiếc trực thăng vận tải “Sâu Rọm” lần lượt tiến vào khu vực để đổ quân. Nguyễn Việt Khái cùng tổ cảnh giới được bố trí tại trận địa và chờ thời cơ.
Khi máy bay hạ thấp để đổ quân, Nguyễn Việt Khái lập tức nổ súng. Với khẩu carbine trong tay, ông chỉ có 8 viên đạn nhưng đã bắn rơi 4 chiếc máy bay. Theo hồ sơ khoa học của Khu tưởng niệm, một chiếc rơi tại Kinh Năm, một chiếc rơi ở đầu Kinh Ông Xe và hai chiếc còn lại rơi tại khu vực Cỏ Xước, nay thuộc huyện Trần Văn Thời. Báo Cà Mau cũng ghi nhận chiến công ngày 8 tháng 12 năm 1962 của Nguyễn Việt Khái là bắn rơi 4 trực thăng bằng 8 viên đạn carbine, trong đó có 2 chiếc rơi tại chỗ.
Điều đáng chú ý trong chiến công này không chỉ nằm ở số lượng máy bay bị bắn rơi mà còn ở tác động của nó đối với tinh thần chiến đấu của lực lượng địa phương. Trước đó, trực thăng vận là một phương thức cơ động chiến đấu khiến lực lượng du kích phải đối mặt với nhiều khó khăn. Chiến công của Nguyễn Việt Khái và lực lượng du kích Tân Hưng Tây cho thấy máy bay trực thăng có thể bị đánh trả bằng hỏa lực bộ binh nếu tổ chức trận địa, lựa chọn thời cơ và thực hành bắn chính xác. Hồ sơ di tích của tỉnh Cà Mau đánh giá chiến công này đã góp phần giải tỏa tâm lý e ngại trực thăng vận và cổ vũ phong trào luyện tập bắn máy bay trong lực lượng vũ trang ở Cà Mau cũng như một số địa phương Đồng bằng sông Cửu Long.
Sau chiến công ngày 8 tháng 12, Nguyễn Việt Khái được biểu dương trước nhân dân địa phương. Những bộ phận của máy bay bị bắn rơi được thu hồi và sử dụng phục vụ công tác sản xuất vũ khí. Bản thân Nguyễn Việt Khái cũng tham gia các hoạt động tuyên truyền, động viên thanh niên địa phương tham gia lực lượng vũ trang. Chiến công của một người du kích trẻ tuổi trở thành câu chuyện có sức cổ vũ đối với phong trào chiến đấu ở vùng đất Cà Mau.
Không dừng lại ở chiến công đánh máy bay, Nguyễn Việt Khái tiếp tục được giao những nhiệm vụ ngày càng quan trọng. Sau đó, ông được điều động về tỉnh, được cử đi học để nâng cao trình độ quân sự. Khi trở về, ông được phân công làm Trung đội phó Đại đội Quyết Chiến thuộc Tiểu đoàn U Minh 2. Đây là bước trưởng thành quan trọng từ một cán bộ du kích địa phương trở thành cán bộ chỉ huy của lực lượng vũ trang cấp tiểu đoàn.
Trong quá trình chiến đấu, Nguyễn Việt Khái còn thể hiện vai trò của một người chỉ huy trực tiếp. Hồ sơ di tích của tỉnh Cà Mau ghi nhận năm 1962, khi lực lượng đối phương bất ngờ tập trung khoảng 600 quân chia thành ba mũi bao vây lực lượng du kích và cơ quan chỉ huy xã, Nguyễn Việt Khái đã chỉ huy một tổ du kích chống trả quyết liệt. Trong trận đánh ấy, nhiều du kích hy sinh, nhưng ông vẫn tổ chức lực lượng còn lại tiếp tục chiến đấu và tạo điều kiện cho cán bộ rút lui an toàn. Cuộc tiến công của đối phương cuối cùng phải dừng lại. Chi tiết này cho thấy chiến công của Nguyễn Việt Khái không chỉ gắn với khả năng sử dụng súng mà còn với vai trò tổ chức và chỉ huy chiến đấu.
Ngày 31 tháng 10 năm 1963, Nguyễn Việt Khái tham gia trận đánh đồn Vàm Cái Tàu. Trong lúc trận chiến diễn ra quyết liệt, Trung đội trưởng hy sinh. Nguyễn Việt Khái lập tức đảm nhiệm quyền chỉ huy, tiếp tục tổ chức lực lượng xung phong tiến vào đồn đối phương. Trong trận đánh ấy, ông đã hy sinh. Khi đó, ông đang giữ chức Trung đội trưởng Trung đội 3, Đại đội Quyết Chiến, Tiểu đoàn U Minh 2. Người chiến sĩ từng làm liên lạc, cán bộ thanh niên, Ấp đội trưởng rồi trở thành cán bộ chỉ huy đã ngã xuống khi đang trực tiếp chiến đấu cùng đồng đội.
Sự hy sinh của Nguyễn Việt Khái để lại dấu ấn sâu đậm trong lực lượng vũ trang và nhân dân Cà Mau. Trong suốt quá trình hoạt động, ông được ghi nhận là người cán bộ giản dị, trung thực, được cấp trên tin cậy và nhân dân yêu mến. Ông được tặng thưởng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất và hai lần được bầu là Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh và Quân khu. Ngày 5 tháng 5 năm 1965, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang giải phóng; Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đồng thời truy tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba.
Sau khi Nguyễn Việt Khái hy sinh, tên tuổi ông tiếp tục được lưu giữ trong đời sống của quê hương. Năm 1966, lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau thành lập các đơn vị mang phiên hiệu “Đại đội Nguyễn Việt Khái I”, sau đó có các Đại đội Nguyễn Việt Khái II và III. Tên ông cũng được đặt cho trường học và đường phố ở Cà Mau. Đặc biệt, quê hương Tân Hưng Tây có Khu tưởng niệm Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Việt Khái tại ấp Cái Bát, nơi ghi dấu chiến công bắn rơi máy bay ngày 8 tháng 12 năm 1962. Di tích được tỉnh Cà Mau xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2021.
Ngày nay, vùng đất mang tên Nguyễn Việt Khái tiếp tục nhắc nhớ về người chiến sĩ đã dành tuổi trẻ cho quê hương. Từ năm 2025, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, xã Nguyễn Việt Khái được thành lập ở tỉnh Cà Mau trên cơ sở hợp nhất các xã Tân Hưng Tây, Rạch Chèo và Việt Thắng trước đây. Tên gọi ấy tiếp tục gắn ký ức của người anh hùng với chính vùng đất nơi ông sinh ra, hoạt động cách mạng và chiến đấu.
Cuộc đời Nguyễn Việt Khái không dài, nhưng những dấu mốc trong cuộc đời ông gắn liền với quá trình trưởng thành của lực lượng vũ trang Cà Mau trong những năm đầu chống Mỹ. Từ người liên lạc của xã đến người chỉ huy du kích, từ một cán bộ địa phương đến Trung đội trưởng Tiểu đoàn U Minh 2, ông luôn có mặt trong những nhiệm vụ trực tiếp và nguy hiểm. Đặc biệt, hình ảnh người du kích với khẩu carbine và 8 viên đạn đã bắn rơi 4 máy bay trực thăng ngày 8 tháng 12 năm 1962 trở thành dấu ấn nổi bật nhất trong cuộc đời chiến đấu của ông.
Nguyễn Việt Khái vì thế được quê hương Cà Mau ghi nhớ không chỉ với tư cách một người anh hùng có chiến công đặc biệt, mà còn là một cán bộ trưởng thành từ phong trào cách mạng địa phương. Khu tưởng niệm mang tên ông, những con đường, trường học và địa danh mang tên ông hôm nay là những dấu tích giúp thế hệ sau hiểu thêm về một thời kỳ chiến tranh khốc liệt ở vùng đất cực Nam Tổ quốc. Câu chuyện về Nguyễn Việt Khái – người chiến sĩ dùng 8 viên đạn carbine bắn rơi 4 máy bay – đã trở thành một phần trong lịch sử đấu tranh của quân và dân Cà Mau, đồng thời là ký ức về một thế hệ đã dành tuổi trẻ của mình cho cuộc chiến đấu và hy sinh vì quê hương, đất nước.
