Anh hùng Nguyễn Việt Khái – Người du kích kiên cường trên đất Cà Mau

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, vùng đất Cà Mau ở cực Nam Tổ quốc là một trong những địa bàn diễn ra nhiều hoạt động đấu tranh cách mạng. Giữa hệ thống sông ngòi, kênh rạch và những cánh rừng ngập mặn, quân dân địa phương vừa xây dựng cơ sở cách mạng, vừa tổ chức lực lượng vũ trang để chống lại các cuộc càn quét của đối phương. Từ phong trào ấy đã xuất hiện nhiều chiến sĩ trưởng thành từ cơ sở, trong đó có Nguyễn Việt Khái, người sau này được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nguyễn Việt Khái có tên thật là Nguyễn Văn Huôi, quê ở xã Tân Hưng Tây, huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau ngày nay. Các tư liệu lịch sử hiện có ghi năm sinh của ông chưa thống nhất, có nguồn ghi năm 1938, có nguồn ghi năm 1940. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng tại địa phương, gắn bó với phong trào đấu tranh của nhân dân trong hoàn cảnh chiến tranh ngày càng ác liệt.

Năm 1954, Nguyễn Việt Khái bắt đầu làm công tác liên lạc cho xã. Công việc tưởng chừng bình dị nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động cách mạng, bởi người liên lạc phải chuyển tin tức, kết nối các cơ sở và bảo đảm thông tin được truyền đi an toàn. Trong điều kiện đối phương thường xuyên kiểm soát địa bàn, mỗi chuyến đi đều có thể đối mặt với nguy hiểm. Sau đó, ông chuyển sang công tác thanh niên, tích cực tham gia xây dựng phong trào và vận động quần chúng tại quê hương.

Đến năm 1961, Nguyễn Việt Khái chính thức tham gia lực lượng du kích, đảm nhiệm vai trò ấp đội trưởng. Năm 1962, ông được giao nhiệm vụ chỉ huy lực lượng du kích của xã. Từ một cán bộ liên lạc, ông từng bước trưởng thành thành người tổ chức và trực tiếp chỉ huy chiến đấu. Trong quá trình hoạt động, ông được đồng đội biết đến là người giản dị, nghiêm túc, gần gũi với nhân dân và kiên định trước những khó khăn, nguy hiểm.

Một trong những chiến công nổi bật gắn với tên tuổi Nguyễn Việt Khái là trận đánh trong đó lực lượng do ông tham gia chỉ huy đã bắn rơi máy bay địch. Các tư liệu về ông ghi nhận chiến công này đã gây tổn thất đáng kể cho đối phương và góp phần nâng cao tinh thần chiến đấu của lực lượng du kích địa phương. Sau chiến công, ông được cấp trên cử đi học tập, bồi dưỡng quân sự, rồi được giao nhiệm vụ trung đội phó Trung đội 3, thuộc Đại đội Quyết Thắng, Tiểu đoàn U Minh 2, bộ đội địa phương tỉnh Cà Mau.

Việc được giao nhiệm vụ trong lực lượng bộ đội địa phương đánh dấu bước trưởng thành mới của Nguyễn Việt Khái. Ông không chỉ tiếp tục tham gia chiến đấu mà còn trực tiếp tổ chức, chỉ huy đồng đội trong những trận đánh có yêu cầu cao hơn. Những kinh nghiệm tích lũy từ thời kỳ hoạt động du kích giúp ông hiểu rõ địa hình, tình hình địa phương và cách phối hợp lực lượng trong điều kiện chiến trường miền Tây Nam Bộ.

Tháng 10 năm 1963, trong trận tiến công đồn Văn Cái Tây, cuộc chiến diễn ra căng thẳng. Khi trận đánh đang ở giai đoạn quyết liệt, trung đội trưởng hy sinh. Nguyễn Việt Khái lúc đó đang phụ trách lực lượng dự bị ở bên ngoài. Ngay khi nhận được tin, ông lập tức vào thay thế, tiếp tục chỉ huy trung đội chiến đấu.

Trước tình thế cấp bách, Nguyễn Việt Khái dẫn đầu đội hình xung phong tiến vào trung tâm đồn địch. Hành động ấy thể hiện tinh thần trách nhiệm của người chỉ huy trong thời điểm đơn vị cần được tổ chức và dẫn dắt. Khi trận đánh gần kết thúc, ông bị trúng đạn và hy sinh. Sự hy sinh của ông khép lại cuộc đời chiến đấu ngắn ngủi nhưng gắn liền với quá trình trưởng thành của phong trào vũ trang cách mạng tại Cà Mau.

Trong thời gian hoạt động, Nguyễn Việt Khái được ghi nhận với một Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất và hai lần được bầu là Chiến sĩ thi đua của tỉnh và quân khu. Ngày 5 tháng 5 năm 1965, ông được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Giải phóng. Những phần thưởng này ghi nhận những đóng góp của ông đối với cuộc đấu tranh cách mạng.

Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Việt Khái tiếp tục được gìn giữ tại quê hương Cà Mau. Khu tưởng niệm Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Việt Khái tại ấp Cái Bát là địa điểm ghi dấu chiến công và thể hiện lòng tri ân của nhân dân đối với người chiến sĩ đã hy sinh vì quê hương, đất nước. Di tích được xếp hạng cấp tỉnh vào ngày 9 tháng 6 năm 2021, góp phần bảo tồn những tư liệu và ký ức lịch sử gắn với cuộc đời ông.

Câu chuyện về Nguyễn Việt Khái là câu chuyện về sự trưởng thành của một người thanh niên từ công tác liên lạc địa phương đến người chỉ huy chiến đấu. Cuộc đời ông gắn với phong trào cách mạng ở Cà Mau trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi lực lượng địa phương phải đối mặt với nhiều khó khăn và tổn thất. Sự hy sinh của ông tại đồn Văn Cái Tây trở thành một phần trong ký ức lịch sử của vùng đất này.

Việc tìm hiểu và tưởng nhớ Anh hùng Nguyễn Việt Khái giúp thế hệ hôm nay hiểu thêm về những con người đã tham gia đấu tranh trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt. Di sản của ông không chỉ nằm ở những phần thưởng được truy tặng mà còn ở ký ức về tinh thần trách nhiệm, sự gắn bó với đồng đội và những đóng góp của lực lượng vũ trang địa phương trong lịch sử đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.