Anh hùng Nguyễn Xuân Giang: "Con hùm xám" Thạch Hãn và nụ cười thanh thản sau cuộc chiến
Trong dòng chảy hào hùng nhưng cũng đầy rẫy vết thương của lịch sử dân tộc, có những câu chuyện khiến hậu thế phải nghiêng mình vì xúc động và kính cẩn. Câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xuân Giang là một chương đời kỳ lạ như thế — một người anh hùng từng bị lưu danh nhầm là liệt sĩ, nhưng cách ông đối diện với điều đó lại ngời sáng nhân cách cao đẹp của người chiến sĩ cách mạng.
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Hà (tên thật là Nguyễn Xuân Giang, sinh ra tại làng Mỹ Thổ, Lệ Thủy, Quảng Bình) là một huyền thoại sống của lực lượng tình báo, biệt động thành trong kháng chiến chống Mỹ. Mang trong mình nợ nước thù nhà khi người cha du kích bị giặc Pháp sát hại, ông nhập ngũ năm 19 tuổi và được huấn luyện tại vĩ tuyến 17 Cửa Tùng.
Sinh năm 1940 trong một gia đình dòng dõi nghĩa liệt có cha là liệt sĩ thời chống Pháp, Nguyễn Xuân Giang lên đường nhập ngũ năm 1960 vào lực lượng Công an vũ trang. Giữa những năm tháng khốc liệt nhất của chiến trường Quảng Trị (1964 – 1972), ông trở thành người trinh sát vũ trang huyền thoại với biệt danh “Con hùm xám bên dòng Thạch Hãn”. Với hơn 100 trận đánh lớn nhỏ, đỉnh cao chiến công của ông là cuộc mưu trí tiêu diệt tên quận trưởng bù nhìn khét tiếng tại Hải Lăng, bẻ gãy hệ thống kìm kẹp của địch. Ông cũng là người gan góc vô số lần vượt vĩ tuyến 17, băng qua dòng Bến Hải để nối liền mạch máu giao thông, vận chuyển tài liệu mật từ hậu phương miền Bắc vào tiền tuyến. Sự gan trường của ông chính là một trong những nguyên mẫu chân thực nhất dệt nên hình tượng nhân vật trong bộ phim kinh điển “Vĩ tuyến 17 ngày và đêm”.
Với trí nhớ đặc biệt và sự mưu trí thiên bẩm, ông được tuyển chọn vào Đoàn 45 trinh sát mật danh “Đại Bàng”, chuyên thực hiện nhiệm vụ “ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam”. Ông đã trực tiếp tham gia hơn 100 trận đánh lớn nhỏ, nhiều lần cải trang thâm nhập sâu vào sào huyệt địch. Chiến công lẫy lừng nhất của ông là trận tiêu diệt tên phó quận trưởng ác ôn khét tiếng Nguyễn Thanh Tụng ngay tại phòng làm việc giữa trùng trùng lính gác, bóc gỡ toàn bộ mạng lưới mật vụ cài cắm của địch tại Hải Lăng, Quảng Trị.
Năm 2011, một cuốn sách lịch sử quân sự địa phương đã ghi nhầm rằng ông đã hy sinh. Khi sự việc được đính chính vào cuối năm 2021, người Trung tá già tóc bạc phơ chỉ cười hiền hậu: "Mình còn sống trở về là may mắn hơn bao đồng đội đã nằm lại rồi."
Lời nói giản dị ấy chứa đựng một triết lý nhân sinh sâu sắc. Ông không màng danh lợi, không oán trách sai sót, bởi đối với ông, phần thưởng lớn nhất chính là sự bình yên của Tổ quốc. Câu chuyện của vị "hùm xám" năm xưa nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay rằng: Hòa bình không phải là điều nghiễm nhiên, mà là kết tinh từ máu xương và những sự hy sinh thầm lặng, không lời đòi hỏi.
