Anh hùng Núp (Đinh Núp) – Người chỉ huy du kích làng Stơr chống thực dân Pháp

Trong bài giới thiệu triển lãm ảnh Bok Núp năm 2009, Báo Nhân Dân ghi lại tên gọi khác và ngày sinh của Anh hùng Núp: Sar, sinh ngày 2-5-1914, quê ở nơi nay là làng Sơtơr, xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai. Những bức ảnh được sưu tầm cho triển lãm giữ lại dấu vết một cuộc đời đi qua chiến tranh và hòa bình. Lần theo những dấu vết ấy, điều nổi bật là khả năng của Đinh Núp trong việc tập hợp dân làng, biến sức người và vũ khí thô sơ thành sức chống cự bền bỉ. [1][2]

Từ Tơ Tung đến làng chiến đấu

Đinh Núp là người Ba Na. Bài viết trên chuyên san Hồ sơ sự kiện của Tạp chí Cộng sản cho biết ông mồ côi cha lúc 15 tuổi, phải đi phu cho Pháp. Từ hoàn cảnh ấy, chặng đầu đời ông gắn với những lần dân làng bị bắt phu, phải rời bỏ nơi ở để lánh vào rừng. Năm 1935, trong một lần quân Pháp về làng bắt phu, ông ở lại dùng nỏ phục kích, chứng minh rằng có thể chống lại lính Pháp. Đó là một hành động cụ thể phá vỡ sự sợ hãi trước đối phương có súng đạn. [2][3]

Trong kháng chiến chống Pháp, đóng góp của Núp không dừng ở một lần giương nỏ. Ông chỉ huy đội tự vệ hơn 40 người, vận động đồng bào tham gia du kích, xây làng chiến đấu. Làng Stơr khi ấy chỉ có hơn chục nóc nhà; núi rừng và những vật liệu quen thuộc trở thành chỗ dựa phòng thủ. Chông treo, bẫy đá, hầm chông, cung nỏ được sử dụng để đánh quân càn quét. Sức mạnh ấy được gây dựng từ việc tổ chức cả cộng đồng cùng giữ làng. [2][3]

Từ tháng 9-1950 đến tháng 2-1951, quân Pháp tổ chức 10 cuộc hành quân đánh lên Stơr, có lần huy động tới 400 quân. Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng và thôn trưởng Đinh Núp, dân làng dựa vào địa thế hiểm trở, dùng vũ khí thô sơ chống lại các cuộc càn. Làng phải chuyển chỗ tới chín lần trong những năm kháng chiến; lương thực, muối ăn và quần áo đều thiếu thốn. Những chi tiết ấy cho thấy việc giữ làng là một cuộc bền gan kéo dài, không chỉ là những trận đánh riêng lẻ. [3]

Những chặng đường ngoài buôn làng

Sau Hiệp định Genève, Núp cùng đơn vị tập kết ra miền Bắc. Năm 1955, ông được kết nạp vào Đảng và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đến năm 1963, ông trở lại chiến trường miền Nam, tiếp tục tham gia kháng chiến ở Tây Nguyên. Từ người tổ chức tự vệ trong làng, ông bước vào những chặng hoạt động rộng hơn nhưng vẫn gắn với cuộc chiến đấu của quê hương. [2]

Năm 1964, Núp sang thăm Cuba theo lời mời của lãnh đạo nước bạn. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận chuyến thăm trong đợt hoạt động đoàn kết từ ngày 15 đến 23-7; tại đây, ông được đón tiếp và đi thăm các đơn vị quân đội, nhà máy, nông trường. Câu chuyện người du kích Tây Nguyên cùng dân làng đánh Pháp bằng vũ khí thô sơ đã vượt khỏi phạm vi một buôn làng, trở thành một nhịp nối tình đoàn kết với nhân dân Cuba. [2][4]

Công việc thời bình và dấu tích còn lại

Sau ngày đất nước thống nhất, Núp tiếp tục đảm nhiệm công việc chung. Ông làm Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh Gia Lai – Kon Tum năm 1976, là đại biểu và Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa VI, nhiệm kỳ 1976–1981. Ngày 10-7-1999, ông qua đời; hàng nghìn người dân Tây Nguyên tập trung về Pleiku tiễn đưa. Chặng đời từ chỉ huy du kích đến tham gia cơ quan dân cử cho thấy sự đóng góp của ông nối dài cả trong thời bình. [1][2]

Trở lại bộ ảnh Bok Núp, giá trị được lưu giữ không chỉ là chân dung một người anh hùng. Đó còn là dấu tích của người đã cùng cộng đồng vượt qua thiếu thốn để giữ làng, giữ nước. Cuộc đời Núp trở thành nguyên mẫu cho nhân vật chính trong “Đất nước đứng lên” của Nguyên Ngọc; tên ông được đặt cho một tuyến phố ở Hà Nội năm 2019. Qua trang sách, ảnh tư liệu và tên phố, người đọc hôm nay vẫn có thể tìm về con người cụ thể đứng sau một hình tượng văn học quen thuộc. [1][2]

Nguồn tư liệu

[1] Báo Nhân Dân: Triển lãm ảnh về Anh hùng Núp

https://nhandan.vn/trien-lam-anh-ve-anh-hung-nup-post556446.html

[2] Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam: Hà Nội đặt tên đường Anh hùng Núp

https://dcs.nhandan.vn/xa-hoi/ha-noi-dat-ten-duong-anh-hung-nup-544141.html

[3] Hồ sơ sự kiện – Tạp chí Cộng sản: Trở lại “Làng kháng chiến” trên quê hương Anh hùng Núp

https://hssk.tapchicongsan.org.vn/tro-lai-lang-khang-chien-tren-que-huong-anh-hung-nup-388.html

[4] Quân đội nhân dân cuối tuần: Phi-đen Ca-xtơ-rô - Người em huyền thoại của Anh hùng Núp

https://ct.qdnd.vn/ho-so-tu-lieu/phi-den-ca-xto-ro-nguoi-em-huyen-thoai-cua-anh-hung-nup-519549