Anh hùng Núp (Đinh Núp) – Người con Ba Na làm nên “Đất nước đứng lên”
Đinh Núp (1914–1999), thường được gọi thân kính là Anh hùng Núp, là một chiến sĩ cách mạng người Ba Na tiêu biểu của Tây Nguyên. Ông không chỉ là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, mà còn là Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa VI (1976–1981), biểu tượng sáng ngời của tinh thần quật khởi các dân tộc Tây Nguyên trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập.
Sinh ngày 2 tháng 5 năm 1914 tại làng Stơr, xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai, Đinh Núp lớn lên giữa núi rừng Tây Nguyên, sớm chứng kiến cảnh thực dân Pháp áp bức, bắt dân làng đi phu, đốt làng, phá rẫy. Lòng căm thù giặc hun đúc trong ông ý chí phản kháng mãnh liệt. Năm 1935, khi quân Pháp về làng bắt phu, dân làng phải lánh vào rừng, một mình Núp ở lại dùng nỏ phục kích, bắn bị thương lính Pháp để chứng minh rằng kẻ xâm lược cũng có thể bị đánh bại. Từ đó, ông trở thành người đứng đầu phong trào chống Pháp của đồng bào Ba Na, Ê Đê, lãnh đạo dân làng bảo vệ buôn làng.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đinh Núp tham gia giành chính quyền tại địa phương. Trong kháng chiến chống Pháp (1946–1954), ông vận động đồng bào lập tổ du kích, xây dựng làng chiến đấu, dựa vào địa hình rừng núi để chống càn. Chỉ trong giai đoạn 1950–1951, quân Pháp tổ chức 10 cuộc hành quân đốt làng, phá rẫy nhưng đều bị lực lượng kháng chiến của ông đánh trả bằng vũ khí thô sơ như chông tre, bẫy đá, cung tên… Sự mưu trí và quyết tâm của ông cùng dân làng đã gây cho địch nhiều tổn thất, giữ vững vùng căn cứ.
Sau Hiệp định Genève 1954, ông tập kết ra Bắc một thời gian rồi trở lại Tây Nguyên tiếp tục hoạt động. Năm 1955, ông được kết nạp vào Đảng Nhân dân Cách mạng Việt Nam. Đến 1963, Đinh Núp trở về miền Nam chiến đấu; năm 1964, ông sang thăm Cuba theo lời mời của Chủ tịch Fidel Castro, được nhân dân Cuba gọi là “Anh hùng miền núi” và kết nghĩa anh em với Fidel.
Trong thời kỳ hòa bình và thống nhất đất nước, Đinh Núp đảm nhiệm nhiều trọng trách: Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh Gia Lai – Kon Tum (1976), Đại biểu Quốc hội khóa VI, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa VI. Ông là nguyên mẫu nhân vật chính trong tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc – tác phẩm đã trở thành biểu tượng văn học về sức mạnh quật khởi của Tây Nguyên và được dựng thành phim năm 1995.
Với những cống hiến to lớn, năm 1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông còn được trao Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huy hiệu Hồ Chí Minh, cùng nhiều phần thưởng quốc tế của Liên Xô và Cuba. Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học trên cả nước; Khu Lưu niệm Anh hùng Núp tại làng Stơr (Gia Lai) trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống.
Anh hùng Núp qua đời ngày 10 tháng 7 năm 1999 tại Gia Lai, thọ 85 tuổi. Cuộc đời ông là bản hùng ca về ý chí tự do, tinh thần đoàn kết các dân tộc, và sức mạnh của nhân dân khi đứng lên bảo vệ buôn làng, Tổ quốc. Hình ảnh Anh hùng Núp mãi là niềm tự hào của Tây Nguyên và của Việt Nam.
