Anh Hùng Núp - Người con ưu tú của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên

Anh hùng Núp còn có tên là Sar, người dân tộc Bahnar, sinh ngày 2/5/1914 tại Đe Dong, xã Nam, huyện An Khê nay là làng Stơr, xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai. Từ những năm trước Cách mạng tháng Tám, với vũ khí thô sơ, Núp đã cùng dân làng đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược, cũng từ đây mô hình “làng kháng chiến” trên chiến trường Gia Lai ra đời.

Với mũi tên bắn Pháp chảy máu, Núp đã làm thay đổi quan niệm, ý chí của người Bahnar về đánh giặc. Trước đây, họ chỉ bất hợp tác với kẻ thù, chứ không dám đánh lại, vì cho rằng: “Bọn này có xe, có máy bay, có súng nhỏ, súng lớn; trên trời nó cũng đi được, dưới nước nó cũng đi được, đánh trúng nó, nó không có máu”[1]. Kể từ đó, dân làng tin theo Núp và hạ quyết tâm đánh giặc.

Cuối năm 1950 đầu năm 1951, thực dân Pháp đã tổ chức nhiều cuộc hành quân càn quét, đốt làng, phá rẫy, cướp lúa... quyết phá cho được làng Stơr. Dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng và sự chỉ huy mưu trí của Thôn đội trưởng Núp, dân quân du kích làng Stơr dựa vào núi rừng hiểm trở, sử dụng chiến thuật chiến tranh du kích với chông tre, bẫy đá, cung tên… đã nhiều lần đánh bại quân thù. Chín lần phải dời làng, trải qua nhiều ngày tháng đói cơm, lạt muối, dân làng Stơr dưới sự lãnh đạo của Núp vẫn một lòng tin theo Đảng, “Bok Hồ” và cách mạng. Tinh thần bất khuất ấy được thể hiện trong câu nói của Núp vào năm 1951, khi trả lời Đoàn nghiên cứu của Liên khu V về kinh nghiệm làng kháng chiến Stơr: “Nếu có đánh chết, còn một người cũng chống lại. Nếu chẳng may địch bắt được một vài người, làng không thèm chuộc lại như trước kia ... Chết thôi! Không hàng!”[2].

Gương chiến đấu của làng Stơr, của Núp có sức ảnh hưởng ngày càng rộng trong toàn vùng, tạo thuận lợi trong việc phát động xây dựng bố phòng làng kháng chiến, hình thành ngọn lửa kháng Pháp trên khắp vùng Tây Nguyên.

Năm 1953, Núp dự Đại hội liên hoan chiến sĩ thi đua toàn Liên khu, được tặng thưởng Huân chương Chiến sĩ hạng Nhất và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Sau nhiều năm đánh Pháp, Núp cùng con trai tập kết ra Bắc học tập và được kết nạp Đảng.

Ngày 31/8/1955, ông vinh dự được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người Tây Nguyên đầu tiên được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý này. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng tặng cho ông một áo lụa và huy hiệu của Người.[3]

Sau khi tiểu thuyết “Đất nước đứng lên”[4] được phổ biến rộng rãi, Anh hùng Núp được cả nước và bạn bè quốc tế biết đến, mến phục. Năm 1964, ông đã sang thăm đất nước Cuba theo lời mời của Chủ tịch Fidel Castro, và nhận kết tình bằng hữu với vị lãnh tụ này.

Ở một góc độ nào đó, có thể nhận xét rằng, sự nghiệp cách mạng của người anh hùng Bahnar này, có lẽ sẽ không như những gì đã xảy ra, nếu ngay từ buổi đầu tiên gian khó, ông không kịp nhận ra một chân lý: Đoàn kết cùng nhau, người Tây Nguyên có thể đánh thắng giặc Pháp. Bắn Pháp chảy máu là một cách nói hình ảnh, thể hiện sự thay đổi nhận thức mang tính bản lề của những người miền núi tự tin đứng dậy chống ách ngoại xâm.