ANH HÙNG PHẠM GIA TRIỆU

Ông sinh ngày 15-1-1918 (theo lưu trữ gia đình là năm 1917) tại làng Hành Thiện, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được chú nuôi cho học đến hết bậc trung học. Sau đó ba anh chị em tự đùm bọc nuôi dưỡng nhau và đi làm kiếm sống lấy tiền học tiếp. Năm 1937, Phạm Gia Triệu vào học tại Trường Y khoa Hà Nội để rồi đúng tháng 9-1945, khi cách mạng thành công, ông tốt nghiệp bác sĩ, vào phục vụ ở Cục Quân y với chuyên ngành ngoại khoa, một ngành cứu chữa chủ chốt đang rất cần cho kháng chiến.

Ngay trong năm 1945, ông nhận lệnh ra Đông Triều, Quảng Ninh thành lập cơ sở quân y đầu tiên của Đệ tứ Chiến khu (quân y Trung đoàn 96 sau này). Tháng 3-1947, thực dân Pháp tấn công Đường 18, bệnh xá do Phạm Gia Triệu phụ trách đang ở làng Đại Bộ bị địch vây ráp. Tuy chưa học qua trường lớp chỉ huy quân sự nhưng Phạm Gia Triệu vẫn bình tĩnh tổ chức cho đơn vị cơ động phòng tránh hiệu quả. Nhân viên và bệnh nhân rút vào rừng an toàn.

Vợ ông - bà Nguyễn Thị Hồng Nhung, người con gái Hà Nội sinh trưởng trong một gia đình khá giả quyết theo chồng đi kháng chiến, lúc này mới sinh con đang trong cữ còn rất yếu nhưng cũng nhanh chóng thoát ra bìa rừng. Vai đeo ba lô, tay bế con nhỏ, ông cùng đồng đội luồn rừng tránh địch. Quân Pháp bao vây và đốt sạch bệnh xá, rắp tâm xóa sổ quân y Trung đoàn 98 và bệnh xá dân y. Nhưng dưới sự chỉ huy của Phạm Gia Triệu, chỉ vài ngày sau, lều lán lại dựng lên, các ca phẫu thuật lại được tiến hành. Vòng vây kẻ thù ngày càng chặt, cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ đơn vị càng gian khổ.

“Giữa lúc ấy, tên quan Pháp ở Đông Triều bí mật gửi đến Phạm Gia Triệu lá thư chiêu hồi. Kẻ địch chắc mẩm, một người có trình độ cao như ông, lại từng là học trò cũ của giáo sư Huard sẽ không chống nổi sức hút về suất học bổng hấp dẫn tại châu Âu cùng những ưu đãi xa hoa mà chúng dành cho. Nhưng cuộc sống yên bình, giàu sang, hứa hẹn nhiều danh vọng ấy không khuất phục nổi anh. Lá thư chiêu hồi của quân thù được vợ chồng bác sĩ Phạm Gia Triệu gửi ngay lên chỉ huy Trung đoàn 96” - Đồng chí Trần Nghiêm, một cộng sự thân thiết với đồng chí Phạm Gia Triệu trong những năm kháng chiến chống Pháp từng kể.

Lòng yêu nước đã được tôi luyện, cùng sự ủng hộ của vợ và gia đình, bác sĩ Phạm Gia Triệu càng vững bước theo kháng chiến. Năm 1949, ông được điều về làm Hiệu trưởng Trường Y tá trưởng (Bắc Giang); sau đó là Viện trưởng Viện Thực hành, giảng viên Trường Quân y sĩ (Thái Nguyên) rồi được cử tham gia Chiến dịch Biên giới với Đội điều trị 1, phục vụ từ trận mở màn đánh Đông Khê cho tới khi kết thúc chiến dịch. Đến chiến dịch Điện Biên Phủ, ông lại cùng với bác sĩ Vũ Đình Tụng tham gia chỉ đạo kỹ thuật mổ cho các cơ sở cấp cứu. Sau năm 1954, bác sĩ công tác tại các bệnh viện 108, 103 và đã có nhiều thành tích trong tham gia xây dựng chuyên khoa phẫu thuật thần kinh và chỉ đạo liên khoa ngoại Viện Quân y 108 (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) nghiên cứu có kết quả công trình khoa học về u gai, não thất IV, u huyết quản não, chấn thương sọ não nặng. Bác sĩ Phạm Gia Triệu còn có sáng kiến làm hộp dây phục kéo tay để chụp mạch máu não một lần ba cái thay cho máy chụp hàng loạt.

Hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh ở Liên Xô, về nước, ông được bổ nhiệm làm Phó viện trưởng Viện Quân y 108 kiêm Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật thần kinh và chuyên viên đầu ngành ngoại khoa toàn quân. Tham gia công tác điều trị từ năm 1961 tới năm 1966, bác sĩ Phạm Gia Triệu bảo đảm cứu chữa tốt các loại vết thương về sọ não, cứu sống được nhiều trường hợp nguy kịch, tỷ lệ tử vong ít. Trong 116 vết thương sọ não nặng do hòa khí gây nên, ông đã cứu được 103 trường hợp, tỷ lệ cứu sống là 88%; 246 trường hợp chấn thương sọ, cứu được 226, tỷ lệ cứu sống 92%; 26 vết thương bỏng buốt nặng, phải điều trị bằng phẫu thuật, cứu được 24, tỷ lệ cứu sống 92,3%; 14 trường hợp mổ u não, cứu được 13, tỷ lệ cứu sống 92,8%. Trong công tác xây dựng chuyên khoa, thầy thuốc Phạm Gia Triệu đào tạo được 8 bác sĩ và biên soạn một số tài liệu có giá trị như: Chấn thương thần kinh, u não, vết thương do bom bi, các phương pháp chẩn đoán phù trợ về phẫu thuật thần kinh, cấp cứu ngoại khoa chấn thương.

Năm 1968, ông vào Mặt trận B5 – Quảng Trị phục vụ. Giữa lúc Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân đang vô cùng nóng bỏng, ông chỉ đạo cấp cứu ngoại khoa chung và trực tiếp phẫu thuật các ca liên quan đến sọ não, cột sống với hàng trăm ca mổ thành công, giành được sự sống về cho hàng trăm thương binh, bệnh binh.