Anh Hùng Phạm Tuân — Từ Đêm Hạ Gục "Pháo Đài Bay" B-52 Đến Nắm Đất Ba Đình Giữa Vũ Trụ Bao La

Anh hùng Lực lưỡng vũ trang

Hưng Yên26/10/2026Trịnh Đức Anh (Đại học Bách Khoa Hà Nội)2 lượt xem0 lượt chia sẻ

• Họ và tên nhân vật: Phạm Tuân (sinh ngày 14/02/1947), cấp bậc Trung tướng

• Quê quán / Địa bàn: Xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình

• Đơn vị chiến đấu: Đoàn Không quân Sao Đỏ (Trung đoàn Không quân 921 / 923), Quân chủng Phòng không – Không quân

II.Câu chuyện

Sinh ngày 14/02/1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, khi nhập ngũ năm 1965 vào Quân chủng Phòng không – Không quân, chàng thanh niên Phạm Tuân ban đầu chỉ được cử sang Liên Xô học lớp thợ máy radar do khám tuyển phi công trong nước phát hiện dấu hiệu tim phổi chưa đạt chuẩn. Không bỏ cuộc, ông kiên trì rèn luyện thể lực mỗi ngày và đầu năm 1966 đã vượt qua kỳ sát hạch bổ sung tại Liên Xô để vào học Trường dạy bay Krasnodar, tốt nghiệp phi công tiêm kích cuối năm 1967 và về chiến đấu tại Đoàn Không quân Sao Đỏ giữa năm 1968.

Trong Chiến dịch 12 ngày đêm "Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không" tháng 12/1972, ngay đêm mở màn 18/12/1972, Phạm Tuân cất cánh từ sân bay Nội Bài và phát hiện ra quy luật B-52 bật dải đèn tín hiệu ở độ cao trên 8km — một phát hiện quan trọng giúp Không quân ta nhận diện "pháo đài bay" giữa màn nhiễu điện tử. Khi quay về hạ cánh khẩn cấp trên đường băng Nội Bài vừa trúng bom, chiếc MiG-21 tụt xuống hố bom, gãy càng, lật ngửa trượt dài 300m nhưng ông may mắn thoát chết.

Đêm 27/12/1972, điều khiển chiếc MiG-21 mang số hiệu 5121 xuất kích từ sân bay vòng ngoài Yên Bái lúc hơn 21 giờ, Thượng úy Phạm Tuân mưu trí bay vượt qua hàng rào tiêm kích F-4 hộ tống để áp sát tốp B-52. Ông nhớ lại giây phút đối mặt pháo đài bay:

"Đến khoảng cách 60km, tôi vứt thùng dầu phụ và kéo chiếc MiG lên độ cao 6.000m. Khi cự ly là 40km, tôi phát hiện tốp B52 của địch và báo về Sở chỉ huy. Nhận lệnh, tôi vượt qua các tốp F4 lao tới tiếp cận B52 ở cự ly 10km. Cuộc rượt đuổi căng thẳng diễn ra. Đến cự ly 4km, Sở chỉ huy ra lệnh bắn, tôi trả lời: 'Chờ một tý'. Khẩu lệnh thứ 2 lại vang lên. Đến lần thứ 3, tôi mới chọn đường ngắm, phóng 2 quả tên lửa. Một quầng lửa bùng ngay trước mắt. Tôi chỉ kịp kéo máy bay lên rồi lật xuống, cơ động về hạ cánh tại Yên Bái."

Chiến công ấy đưa Phạm Tuân trở thành phi công đầu tiên bắn rơi tại chỗ pháo đài bay B-52 và trở về an toàn, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1973. Ngày 23/07/1980, ông tiếp tục làm nên lịch sử khi cùng nhà du hành Viktor Gorbatko bay vào không gian trên tàu Soyuz 37 (từ 23/07 đến 31/07/1980), trở thành người Việt Nam và châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ, đồng thời là người Việt Nam đầu tiên ba lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng:

"Trong chuyến bay, tôi mang theo cờ Tổ quốc, ảnh Bác Hồ, bản Tuyên ngôn Độc lập, Di chúc của Bác và một nắm đất được lấy từ Quảng trường Ba Đình lịch sử... Khoảnh khắc xúc động nhất từ vũ trụ là khi tôi được nhìn thấy đất nước hình chữ S thân yêu của mình."