Anh hùng Phạm Tuân và những ngày Quốc khánh đặc biệt
Là phi công người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ và tính đến nay cũng là người Việt Nam duy nhất được phong Anh hùng 3 lần nhưng trong những câu chuyện với Trung tướng Phạm Tuân, ông luôn mang cho người đối thoại cảm giác giản dị và ấm áp.“Tôi có ngày nhập ngũ đặc biệt, đúng ngày 2/9/1965. Lúc đó, cả nước ra quân, mình cũng trong đoàn quân chung thế thôi. Tôi chưa từng nghĩ mình trở thành một phi công. Khi đó tôi còn trẻ, chỉ nghĩ mình theo đoàn quân chiến đấu thế thôi, không nghĩ gì về sống chết cả. Ngày nhập ngũ cũng là kỷ niệm sâu sắc. Tôi không nghĩ sau này mình trở thành Anh hùng, trở thành một vị tướng...”, Trung tướng Phạm Tuân bắt đầu câu chuyện bằng một cột mốc đáng nhớ.
Năm 1980, sau khi vượt qua nhiều vòng tuyển chọn khắt khe, ông trở thành người Việt Nam đầu tiên có “hộ chiếu” bay lên vũ trụ. Để chuẩn bị cho chuyến đi đặc biệt này, Trung tướng Phạm Tuân phải học thuộc vị trí và cách nhận diện các chòm sao để phòng trường hợp hệ thống định vị bị hỏng. Đây gần như là câu chuyện lãng mạn hiếm hoi trong chuyến bay vũ trụ bởi kể từ lúc bước chân lên tàu, thời lượng lãng mạn gần như không có. Thứ cảm giác thường trực là căng thẳng và cảnh giác.
Ngày 23/7/1980, phi công Phạm Tuân cùng với nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Vassilyevich Gorbatko thực hiện chuyến bay vào vũ trụ trên tàu Liên hợp 37. Hành trang ông mang theo khi ra khỏi quỹ đạo Trái Đất gồm có: cờ Tổ quốc, ảnh Bác Hồ, bản Tuyên ngôn Độc lập, Di chúc của Bác và một nắm đất được lấy từ Quảng trường Ba Đình lịch sử. Trong khi con tàu trôi tự do (khi bay vào quỹ đạo Trái Đất, tàu vũ trụ được tắt máy), các phi công phải thích nghi với cách sinh tồn của… cá. Ở trạng thái không trọng lượng, mọi vật, kể cả người, đều ở trạng thái lơ lửng, lúc ngủ phải chui vào túi ngủ và “buộc neo” ở một góc nào đó. Trung tướng Phạm Tuân nhớ lại, trước khi lên tàu, ông được các nhà khoa học giao nhiệm vụ làm gần 40 thí nghiệm khoa học về vật lý vũ trụ, y sinh học vũ trụ, luyện kim trong môi trường không trọng lượng... Lúc làm việc, ông đều phải dùng dây buộc cố định bản thân, dép đi dưới chân cũng là loại có dính hút với mặt sàn. Mặc dù đã được luyện tập trong suốt một năm rưỡi, lần đầu tiếp xúc với trạng thái sinh tồn này, phi công 32 tuổi vẫn mất đến 2 ngày để thích nghi. “Ngày đầu tiền đình rối loạn, lúc đầu chúc xuống đất, lúc lên trên, không có phương hướng gì cả, đụng vào cái này, chạm vào cái kia rồi lại bắn ra. Sang ngày thứ 2 thì tôi quen”, ông kể.
