ANH HÙNG PHAN ĐÌNH GIÓT: NGƯỜI CHIẾN SĨ LẤY THÂN MÌNH LẤP LỖ CHÂU MAI

1. Thân thế và tuổi thơ gian khó

Phan Đình Giót sinh năm 1922 tại thôn Vĩnh Yên, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Về quê quán cụ thể của ông, các tài liệu có một số ghi nhận khác nhau: có nguồn ghi ông thuộc xã Cẩm Quan, cụ thể là xóm Tam Quang, thôn Vĩnh Yên, xã Cẩm Quan (tài liệu tiếng Bồ Đào Nha ghi thôn Vĩnh Yên nay là thôn 8, xã Cẩm Quan), trong khi nguồn khác ghi quê ông thuộc xã Tam Quan.

Ông sinh ra trong một gia đình nông dân rất nghèo, đã trải qua nhiều đời chịu cảnh cày thuê cuốc mướn. Cha ông mất sớm, hai anh em ông sống cùng mẹ trong một căn nhà tranh xiêu vẹo, dột nát. Vì hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, Phan Đình Giót phải đi ở và làm thuê cho địa chủ từ năm 13 tuổi (một tài liệu khác ghi nhận ông phải đi làm thuê từ khi mới 6 hoặc 7 tuổi).

2. Hoạt động cách mạng và bước đường binh nghiệp

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Phan Đình Giót tham gia vào lực lượng tự vệ chiến đấu tại địa phương. Đến năm 1950, ông tự nguyện xung phong nhập ngũ vào lực lượng bộ đội chủ lực. Để bày tỏ ý chí chiến đấu sắt đá và quyết tâm đi theo cách mạng, ông đã tự trích máu của mình để viết quyết tâm thư gửi lên đại đoàn.

Trong thời gian sống trong quân ngũ, Phan Đình Giót luôn là một chiến sĩ tự giác, gương mẫu về mọi mặt, hết lòng yêu thương giúp đỡ đồng đội, sẵn sàng nhận những việc khó khăn và nhường thuận lợi cho người khác nên được đồng đội vô cùng quý mến, nể phục và thân thương gọi là "anh cả". Vào năm 1952, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Chức vụ cuối cùng trước khi hy sinh của ông là Tiểu đội phó bộ binh thuộc Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312 (Đại đoàn 312 cũng được tài liệu của Bộ Quốc phòng gọi là Sư đoàn 312).

3. Những chiến công trước chiến dịch Điện Biên Phủ

Trong cuộc đời chiến đấu của mình, Phan Đình Giót đã tham gia nhiều chiến dịch lớn ở vùng Tây Bắc như Trung Du, Hòa Bình, và Tây Bắc. Chỉ sau ba tháng nhập ngũ, ông đã tham gia chiến đấu tại Đường 18 trong trận đánh đồn Tràng Bạch. Dù bị thương nặng sau khi tiêu diệt xong lô cốt số một, ông vẫn xin cấp trên ở lại kiên quyết tiếp tục chiến đấu cùng đơn vị cho đến khi trận đánh kết thúc.

Cuối năm 1950, trong trận đánh tiêu diệt vị trí Chùa Tiếng, khi quân ta bị lộ do đất cứng không thể đào công sự bí mật và chịu hỏa lực mạnh mẽ của địch bắn ra, Phan Đình Giót đã dũng cảm bò lên, đặt bộc phá đánh lô cốt số một và ném lựu đạn tiêu diệt toàn bộ quân địch bên trong, tạo thời cơ cho đơn vị giành thắng lợi.

4. Sự hy sinh anh dũng tại trận Him Lam

Mùa đông năm 1953, đơn vị của ông nhận lệnh tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Phan Đình Giót cùng đồng đội phải hành quân bộ gần 500km qua nhiều đèo dốc hiểm trở với trang bị mang vác nặng nề. Dù đôi bàn chân bị nứt nẻ, đau buốt và rướm máu, ông vẫn kiên trì bám trụ và hỗ trợ đồng đội hành quân.

Chiều ngày 13 tháng 3 năm 1954, trận đánh mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ tấn công cứ điểm Him Lam chính thức bắt đầu. Đại đội 58 của Phan Đình Giót nhận nhiệm vụ mở đường đánh chiếm mục tiêu. Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt và đẫm máu dưới những đợt hỏa lực dữ dội từ phía quân Pháp. Lực lượng mở đường của ta đã liên tiếp đánh phá đến quả bộc phá thứ tám.

Phan Đình Giót trực tiếp ôm quả bộc phá thứ chín lao lên đánh phá và bị thương ở đùi, nhưng ông vẫn xung phong đánh tiếp quả bộc phá thứ mười (có tài liệu ghi ông bị thương ở đùi và vai, hoặc bị thương lần thứ hai khi ôm quả bộc phá thứ mười). Sau khi gây ra các vụ nổ phá toang hàng rào cuối cùng mở đường cho quân ta tiến công, ông bị thương nặng thêm ở vai và đùi, máu chảy đầm đìa và có lúc ngất đi.

Lúc tỉnh lại, ông phát hiện hỏa điểm từ lô cốt số 3 (lỗ châu mai thứ ba) của quân Pháp bất ngờ bắn ra cực kỳ tàn khốc, làm ùn tắc và cản quét đội hình xung kích của quân ta. Hai chiến sĩ đặt trung liên tìm cách dập tắt hỏa điểm này nhưng đều bị bắn bị thương. Nhiều đồng đội khác xông lên tìm cách tiêu diệt hỏa điểm cũng anh dũng hy sinh. Do các cán bộ trung đội đã thương vong hết, Phan Đình Giót đã tự mình đảm nhiệm vai trò chỉ huy trung đội.

Với ý chí quyết tâm dập tắt hỏa lực để bảo vệ tính mạng của đồng đội, Phan Đình Giót dùng chút sức lực cuối cùng bò áp sát về phía lô cốt. Ông nâng khẩu tiểu liên bắn mạnh vào lỗ châu mai. Khi hết đạn và nhận thấy hỏa lực của địch vẫn tiếp tục xả bắn ác liệt, ông đã hô lớn: “Quyết hy sinh vì Đảng, vì dân”, rồi rướn người, lấy đà, tay bám chặt vào các thân gỗ phía trên lỗ châu mai và xoay người thật nhanh, áp cả lồng ngực của mình bịt kín họng súng của địch.

Hành động lấy thân mình lấp lỗ châu mai của Phan Đình Giót đã dập tắt hoàn toàn hỏa điểm lợi hại nhất của quân Pháp, tạo điều kiện cho toàn đơn vị lập tức ào ạt xông lên tiêu diệt gọn cứ điểm Him Lam, giành thắng lợi trong trận đánh mở màn chiến dịch. Phan Đình Giót hy sinh anh dũng vào lúc 22 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3 năm 1954, ở tuổi 32 (hoặc tuổi 34 tùy theo nguồn tài liệu).

5. Các luồng ý kiến phản biện về góc độ thực chứng lịch sử

Bên cạnh những ghi chép lịch sử chính thống tôn vinh hành động của Phan Đình Giót như một biểu tượng bất tử, trong giới nghiên cứu sử học và nhân chứng lịch sử cũng tồn tại những ý kiến phản biện đặt câu hỏi về tính khả thi của hành động này dưới góc độ khoa học thực nghiệm quân sự.

Theo Giáo sư sử học Hà Văn Thịnh, khoa học và thực nghiệm quân sự khó chấp nhận huyền thoại dùng cơ thể người để bịt kín lỗ châu mai. Ông lập luận rằng hỏa lực lô cốt có lực bắn cực mạnh và kẻ địch ở bên trong có thể dễ dàng dùng các biện pháp cơ học đơn giản để gạt cái xác sang một bên và tiếp tục bắn. Tương tự, nhạc sĩ, nhà cách mạng lão thành Tô Hải nhận định rằng dưới góc độ huấn luyện quân sự, người ở phía trong lô cốt chỉ cần đẩy một cái là cái xác rơi xuống và hỏa điểm lại tiếp tục hoạt động.

6. Sự vinh danh và di sản

Vào ngày 31 tháng 3 năm 1955, Phan Đình Giót được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhì. Ông là một trong 16 anh hùng tiêu biểu được tuyên dương vì những đóng góp xuất sắc trong chiến dịch Điện Biên Phủ.

Hiện nay, khẩu súng tiểu liên ông sử dụng đang được lưu giữ và trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đội ở Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình. Hình ảnh hy sinh của ông được khắc họa bằng các bức phù điêu tại nghĩa trang liệt sĩ Điện Biên Phủ. Tên của ông được đặt cho nhiều con đường và trường học trên khắp cả nước. Di sản của ông cũng được vinh danh qua một con tem phát hành vào tháng 3 năm 1971 và được tái hiện trong trò chơi điện tử bắn súng góc nhìn thứ nhất mang tên "7554: Glorious Memories Revived" tại nhiệm vụ thứ 6 có tên "Steel Fist".

Các nguồn truy xuất tài liệu:

1. Cổng thông tin điện tử Bộ Quốc phòng Việt Nam (bqp.vn).