ANH HÙNG PHAN ĐÌNH PHÙNG – THỦ LÕI KIÊN TRUNG CỦA PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG VÀ KHÍ PHÍCH BẬC TRƯỢNG PHU
Trong những trang sử hào hùng nhưng đầy bi tráng của phong trào kháng chiến chống Pháp cuối thế kỷ XIX, phong trào Cần Vương đã ghi dấu bao tấm gương xả thân vì nước. Nổi bật giữa những bậc hào kiệt lúc bấy giờ là Đình Nguyên Khôi Phan Đình Phùng – nhà chí sĩ yêu nước lỗi lạc, vị thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Hương Khê. Một nhân cách lớn với ý chí sắt đá, từ bỏ bổng lộc triều đình để dấn thân vào con đường cứu nước, khiến kẻ thù phải nể sợ và kính trọng.
1. Vị quan triều đình khí phách và quyết định từ quan dấn thân cứu nước
Phan Đình Phùng sinh năm 1847 tại làng Đông Thái, xã Sơn Châu, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Lớn lên trong một gia đình có truyền thống khoa bảng và hiếu học, ông sớm bộc lộ tài năng xuất chúng. Năm 1877, ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ (tiến sĩ thủ khoa), bước vào con đường quan lộ dưới triều Nguyễn.
Làm quan qua các chức vụ như Tri huyện, Ngự sử trong Đô sát viện, Phan Đình Phùng nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, chính trực, thẳng thắn can gián triều đình và không sợ quyền uy. Khi thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ rồi đưa quân vào Huế ép triều đình ký các hiệp ước đầu hàng, triều đình nhà Nguyễn phân hóa sâu sắc. Trước vận mệnh nước mất nhà tan, noi gương vua Hàm Nghi hạ chiếu Cần Vương kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân đứng lên cứu nước, Phan Đình Phùng không chút do dự từ bỏ vị trí quan lớn trong triều, trở về quê hương phất cao ngọn cờ khởi nghĩa.
2. Cuộc khởi nghĩa Hương Khê và căn cứ địa vững chắc giữa núi ngàn
Khởi nghĩa Hương Khê (1885–1896) do Phan Đình Phùng làm Tổng tư vấn, cùng với sự phò tá của các tướng tài kiệt xuất như Cao Thắng, đã trở thành ngọn đầu sóng ngọn gió tiêu biểu nhất trong phong trào Cần Vương.
Căn cứ địa hiểm trở: Phan Đình Phùng đã chọn vùng rừng núi hiểm trở nằm giáp ranh giữa bốn tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình và Thanh Hóa làm đại bản doanh. Hệ thống đồn lũy liên hoàn, kho tàng tàng trữ lương thực, vũ khí được xây dựng vô cùng công phu.
Sáng tạo quân sự độc đáo: Dưới sự lãnh đạo của ông và tài năng quân sự của Cao Thắng, nghĩa quân không chỉ áp dụng chiến thuật du kích linh hoạt mà còn tự chế tạo thành công súng trường theo mẫu súng năm rãnh của Pháp, đánh bại nhiều cuộc càn quét lớn của quân địch.
Phan Đình Phùng là một vị thủ lĩnh có tầm nhìn xa trông rộng, kỷ luật thép nhưng rất mực yêu thương binh sĩ. Ông từng từ chối mọi lời dụ dỗ, mua chuộc, thậm chí cả thủ đoạn bắt giữ người thân trong gia đình của thực dân Pháp để lung lay ý chí. Khí phách hiên ngang của ông đã biến vùng rừng núi Hương Khê thành một pháo đài bất khả chiến bại trong suốt hơn một thập kỷ.
3. Sự ra đi bi tráng và tấm gương sáng ngời muôn thuở
Ngày 28 tháng 12 năm 1895, trong một trận giao chiến ác liệt với giặc Pháp tại núi Khe Rạn (Hà Tĩnh), do bị lâm trọng bệnh vì thời tiết khắc nghiệt của rừng sâu, Anh hùng Phan Đình Phùng đã vĩnh viễn ra đi ở tuổi 48. Sự hy sinh của ông là tổn thất vô cùng to lớn đối với nghĩa quân, đánh dấu hồi kết của một giai đoạn kháng chiến oanh liệt nhưng đầy đau thương.
Kẻ thù dù căm ghét ông tột cùng, nhưng trước khí phách hiên ngang và tài đức vẹn toàn của Phan Đình Phùng, ngay cả các tướng lĩnh thực dân Pháp cũng phải dành cho ông sự kính trọng đặc biệt.
