Anh hùng phi công Nguyễn Văn Bẩy,huyền thoại của bầu trời

Kẻ thù có thể có bom đạn mạnh đến đâu, nhưng làm sao đánh bại được những con người sẵn sàng hy sinh tất cả để bảo vệ Tổ quốc. Địa đạo Kỳ Anh (xã Tam Thăng, Tam Kỳ, Quảng Nam) dù không nổi tiếng bằng địa đạo Củ Chi - một trong những hệ thống đường hầm nổi tiếng nhất, được mệnh danh là “đất thép thành đồng” của miền Nam Việt Nam, hay làng địa đạo Vịnh Mốc (Quảng Trị), nhưng ở đó những con người đã sống và chiến đấu trên vùng cát trắng trường kỳ cho đến ngày toàn thắng.

Giữa bom đạn ác liệt, trong những đường hầm chật hẹp và thiếu thốn đủ bề, những con người nhỏ bé nhưng mang trong mình tinh thần thép vẫn ngày đêm bám trụ, chiến đấu. Họ không chỉ chống lại kẻ thù bằng súng đạn mà còn bằng sự thông minh, khéo léo trong từng tấc đất, từng lớp cây lá ngụy trang.

Những năm kháng chiến chống Mỹ, địch tổ chức hành quân càn quét dữ dội, lùng ráp vây bắt nhiều chiến sĩ cách mạng và người dân vô tội bị tra tấn, thủ tiêu, nhưng Đảng bộ và nhân dân xã Kỳ Anh (tên cũ của xã Tam Thăng bây giờ) quyết tâm thực hiện phương châm “một tấc không đi, một ly không rời”, quyết “bám đất, bám làng” tận dụng mọi thời cơ đánh địch.

Địa đạo Kỳ Anh bắt đầu đào từ tháng 5/1965 và hoàn thành vào năm 1967. Tổng chiều dài địa đạo khoảng 32 km, chiều rộng từ 0,5 - 0,8 mét, chiều cao khoảng 0,8-1mét tùy theo địa thế của mỗi thôn từ Thạch Tân, Vĩnh Bình, Kim Đới... Lực lượng đào địa đạo từ bộ đội, du kích địa phương, phụ nữ, nông dân, thanh thiếu niên. Đầu năm 1966 khi địa đạo mới hình thành chưa nối tiếp liên hoàn, địch càn vào làng kêu gọi đầu hàng nhưng cán bộ, dân quân chống trả ngoan cường, quyết liệt, địch dã man bơm chất độc xuống hầm và 11 cán bộ, dân quân anh dũng hy sinh.

Đình làng Thạch Tân là ngôi đình cổ, được xây dựng từ 300 năm trước, lòng đất dưới đình làng là nơi khởi nguồn của những đường hầm địa đạo chằng chịt được bố trí đào chạy dài men theo các lùm cây, bờ tre, mương nước. Miệng hầm nằm trong các nhà dân, gian bếp, chuồng bò, đình, bụi tre, đống rơm, giếng nước, gốc cây và được ngụy trang cẩn thận. Trong đó quy mô và sử dụng địa đạo có hiệu quả nhất là ở thôn Thạch Tân và thôn Vĩnh Bình. Bởi nơi đây ngoài các yếu tố hỗ trợ tự nhiên như cây cối rậm rạp, kênh mương, đình, nhà dân liền kề, dưới tầng đất cát trắng còn có một lớp đất cóc (đá ong) khó bị sụp lún.

Ông Huỳnh Kim Ta, trưởng thôn Thạch Tân, Trưởng ban Quản lý Di tích địa đạo Kỳ Anh cho biết, địa vực vùng cát của Kỳ Anh giáp biển và khu đầm lầy sông Đầm nên vùng đất này khá nhiều cát phủ. Để đào sâu và giữ được vách địa đạo vững sau mùa nước không phải dễ. Các chiến sĩ, dân quân du kích nghĩ ra cách dùng “dầu rái” và tre đan vốn hay sử dụng trong việc làm ghe, thuyền cùng các trục gỗ, trục tre để dàn tường vững ở các tuyến địa đạo.

Còn các con đường nhánh địa đạo không thẳng mà lại quanh co chạy dưới các lũy tre, vì rễ tre ở trên lại là các “mái đan” vững chắc giữ đất chống sụp. Đất đào được gánh từng gánh ra sông Đầm, sông Trường Giang đổ để xóa dấu vết hoặc vun thành những nấm mộ gió trong các khu nghĩa địa để địch không nghi ngờ.

Cùng địa đạo, bãi Sậy sông Đầm với địa hình đầm, sông, nước, sậy mọc um tùm cao lút đầu người, quanh đầm cây cối rậm rạp, đầm lầy đầy thức ăn như tôm, lươn, cá, rau tươi sống góp phần phục vụ đời sống của quân dân Kỳ Anh, đồng thời đây cũng là nơi che chở cho dân quân du kích góp phần hỗ trợ cùng địa đạo ngăn chặn địch tập kích bất ngờ vào làng.

Cùng với đó, ở quanh làng nhân dân trồng tre dày đặc kết hợp một trận địa chông, mìn trong khu vực chiến đấu và một hệ thống kênh mương dẫn nước quanh làng tạo thành một trận địa làng chiến đấu khá kín. Trong lòng địa đạo, có đoạn từng giấu đến 3 tiểu đoàn, và ước có sức chứa 1.500 người. Từ khi địa đạo hình thành, lực lượng của ta ít bị tổn thất trước sự càn quét đánh phá ác liệt bằng bom, đạn và phi pháo của kẻ thù, giúp quân dân Kỳ Anh trụ bám bảo tồn lực lượng, tổ chức phản công, tập kích địch bất ngờ và giữ vững địa bàn.