Anh hùng Tô Hiệu
Tô Hiệu (1912 – 1944) là một nhà cách mạng, đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương, tiêu biểu cho lớp chiến sĩ cộng sản Việt Nam kiên trung trong thời kỳ đấu tranh chống thực dân Pháp.
Cuộc đời ngắn ngủi của ông gắn liền với phong trào cách mạng ở Bắc Kỳ, đặc biệt là hình ảnh “cây đào Tô Hiệu” tại Nhà tù Sơn La – biểu tượng của ý chí bất khuất.
Sự nghiệp cách mạng
Sinh tại làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên trong một gia đình nhà nho nghèo, Tô Hiệu sớm tham gia phong trào yêu nước khi mới 14 tuổi. Ông từng hoạt động trong Việt Nam Quốc dân Đảng trước khi chuyển sang con đường cộng sản. Năm 1930 ông bị bắt, đày ra Côn Đảo và chính tại đây gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, được rèn luyện dưới sự dìu dắt của các lãnh tụ như Tôn Đức Thắng và Ngô Gia Tự.
Sau khi mãn hạn tù (1934), ông bị quản thúc tại quê nhưng vẫn liên lạc với tổ chức, góp phần tái lập Xứ ủy Bắc Kỳ và chỉ đạo phong trào dân chủ 1936 – 1939. Ông đảm nhiệm các chức vụ quan trọng như Ủy viên Thường vụ Xứ ủy, Bí thư Liên tỉnh B kiêm Bí thư Thành ủy Hải Phòng, tổ chức nhiều cuộc bãi công lớn và phong trào đòi dân sinh, dân chủ.
Trong nhà tù Sơn La
Tháng 12 năm 1939, ông bị bắt lần thứ hai và bị đày lên Sơn La đầu năm 1940. Tại đây, Tô Hiệu được bầu làm Bí thư Chi bộ nhà tù – tổ chức được coi là “trường học cách mạng”. Dù mang bệnh lao phổi nặng, ông vẫn lãnh đạo tù nhân đấu tranh, mở lớp chính trị, đào tạo cán bộ; biến ngục tù thành nơi ươm mầm cho nhiều lãnh tụ sau này như Văn Tiến Dũng và Nguyễn Cơ Thạch.
Ngày 7 tháng 3 năm 1944, ông hy sinh tại nhà tù Sơn La, hưởng dương 32 tuổi. Cây đào do ông trồng bên tường đá vẫn xanh tốt đến nay, trở thành biểu tượng của tinh thần kiên cường và niềm tin cách mạng.
Di sản và tưởng niệm
“Tinh thần Tô Hiệu” được xem là biểu trưng cho ý chí chiến đấu, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và Tổ quốc. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học, trong đó có Trường Chính trị Tô Hiệu và Trường THPT Tô Hiệu. Khu lưu niệm Tô Hiệu được công nhận là di tích quốc gia, nơi hằng năm diễn ra lễ tưởng niệm vị chiến sĩ cộng sản bất khuất này.
