ANH HÙNG TÔ VĨNH DIỆN – LẤY THÂN MÌNH CHÈN PHÁO

Trong lịch sử hào hùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ, hành động lấy thân mình chèn càng pháo của Anh hùng Tô Vĩnh Diện đã trở thành một trong những biểu tượng cao đẹp nhất về lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và chí khí quật cường của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 tại xã Nông Trường, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa (nay thuộc xã An , tỉnh Thanh Hóa ), trong một gia đình nông dân nghèo. Lớn lên giữa lúc đất nước chìm trong ách đô hộ của thực dân, người thanh niên xứ Thanh sớm giác ngộ cách mạng và nhập ngũ vào tháng 7 năm 1949. Trải qua nhiều thử thách gian khổ, ông luôn thể hiện tinh thần kỷ luật cao, sự điềm tĩnh và lòng tận tụy, được giao đảm nhiệm chức vụ Khẩu đội trưởng (Tiểu đội trưởng) Khẩu đội 3 (thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367) — đơn vị pháo cao xạ 37mm đầu tiên của quân đội ta.

Đầu năm 1954, để chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, các đơn vị pháo binh nhận nhiệm vụ đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn vượt qua hàng chục kilômét đường núi hiểm trở vào trận địa. Hàng trăm chiến sĩ phải dùng sức người, dây tời thủ công và gỗ chèn để nhích từng mét pháo qua các con dốc cao, hẹp và trơn trượt. Khi phương châm tác chiến thay đổi từ "Đánh nhanh, thắng nhanh" sang "Đánh chắc, tiến chắc", toàn đơn vị lại nhận lệnh kéo pháo ra vị trí tập kết. Nhiệm vụ kéo pháo ra vô cùng gian nan do đường dốc hiểm trở và pháo binh địch liên tục bắn phá.

Để giữ bí mật chiến lược, các đơn vị cao xạ đều phải vận chuyển hai loại lựu pháo 105mm và cao xạ 37mm (lần đầu tiên xuất hiện trên chiến trường) vào ban đêm, liên tục trong các ngày 13, 14 và 15 tháng 1 năm 1954, từ Tuần Giáo vào tập kết ở km 63 đường 42. Sau đó, từ vị trí tập kết, bộ đội phải kéo pháo bằng sức người trên đường quân sự mới mở, có chỗ phải vượt qua núi cao 1450m để vào trận địa cách xa vị trí tập kết 15 km. Từ trưa ngày 16/1, được sự trợ giúp của bộ binh và công binh, các đơn vị bắt đầu kéo pháo, đến ngày 24/1 mới đưa được pháo vào trận địa.

Tuy nhiên trận đánh đã không diễn ra như trong dự kiến. Ngày 26 tháng 1, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp quyết định đổi phương án tác chiến từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc". Các đơn vị pháo binh nhận lệnh phối hợp với các đơn vị bộ binh kéo pháo trở ra. Đơn vị của Tô Vĩnh Diện được lệnh kéo pháo ra điểm tập kết tại Bắng Hôm để ăn tết Giáp Ngọ và chờ lệnh mới.

Ngày 1/2/1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện (Đại đội 827) trên đường kéo pháo ra, đến một con dốc cao và hẹp ở gần Bản Chuối. Anh cùng pháo thủ Nguyễn Văn Chi phụ trách điều khiển càng pháo để chỉnh hướng cho một đơn vị bộ đội kéo dây tời giữ pháo, ngoài ra còn có 2 chiến sĩ phụ trách chèn bánh pháo. Quân Pháp bất ngờ bắn pháo từ Mường Thanh lên, buộc đơn vị kéo giữ pháo nằm rạp xuống, đúng lúc dây tời bị đứt. Lực giữ pháo yếu đi, cả trăm bộ đội vẫn không đủ sức níu lại, khẩu pháo dần tuột xuống dốc. Pháo thủ Nguyễn Văn Chi lái càng phía ngoài bị càng pháo hất xuống vực và pháo trôi dần về phía vực sâu. Tô Vĩnh Diện lập tức bỏ càng pháo phía trong, chuyển sang ghì người vào càng pháo phía ngoài, lấy một chân đạp vào một gốc cây, cố gắng đẩy hướng càng pháo đâm vào vách núi. Tuy cản được pháo lăn xuống vực, nhưng anh cũng bị bánh xe của khẩu pháo nặng hơn 2 tấn đè lên người trọng thương. Chính trị viên tiểu đoàn Phạm Đăng Ty chạy tới cấp cứu, nhưng đã quá muộn. Trước lúc ra đi, anh vẫn còn hỏi "Pháo có việc gì không anh em?"..

Sự hy sinh kiên cường của Tô Vĩnh Diện khoảng 22 giờ ngày 1 tháng 2 năm 1954 đã trở thành tấm gương sáng cổ vũ tinh thần toàn mặt trận, tiếp thêm quyết tâm cho quân ta tiến lên đập tan tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ vào ngày 7 tháng 5 năm 1954.

Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, anh đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hiện nay, tên của anh được đặt cho nhiều đường phố, trường học trên cả nước; hài cốt của anh nằm ở khu đặc biệt của nghĩa trang Điện Biên cùng với mộ của 3 anh hùng nổi bật khác trong trận Điện Biên Phủ là Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn, Trần Can. Một bia tưởng niệm cũng được dựng lên gần vị trị đường kéo pháo nơi hy sinh của anh.. Đặc biệt, khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 gắn liền với sự hy sinh của ông đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia.