Anh hùng Tô Vĩnh Diện – Người lấy thân mình chèn bánh pháo
Thời kỳ: Kháng chiến chống Pháp
Quê quán: Thanh Hóa
Cuộc đời và hoàn cảnh:
Anh hùng Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924, quê ở thôn Dược Khê, xã Nông Trường (nay là xã An Nông), huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa . Anh lớn lên trong gia đình nghèo khó, từ năm 8 tuổi đã phải đi ở cho địa chủ, chịu đựng bao cảnh áp bức bất công . Cách mạng Tháng Tám thành công, anh tham gia dân quân, đến năm 1949 chính thức xung phong vào bộ đội. Tháng 5 năm 1953, Tô Vĩnh Diện được điều về làm Tiểu đội trưởng pháo cao xạ thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367, chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ .
Hành trình kéo pháo:
Để giữ bí mật chiến lược, các đơn vị pháo cao xạ phải vận chuyển những khẩu pháo nặng hàng tấn bằng sức người, vượt qua những cung đường rừng núi cheo leo . Bộ đội thay nhau kéo pháo, mỗi ngày chỉ tiến thêm được vài cây số, có chỗ phải vượt qua núi cao 1.450m. Sau hơn một tuần kéo pháo vào trận địa, tưởng chừng đã sẵn sàng nổ súng, bất ngờ có lệnh kéo pháo ra để thay đổi phương án tác chiến từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc" .
Con đường kéo pháo ra còn gian khổ và nguy hiểm hơn gấp bội. Hàng trăm đôi bàn chân ghì chặt mặt đất để hãm pháo khi xuống dốc, hàng trăm bàn tay căng chặt sợi dây buộc pháo, thả từng chút một. Chiến sĩ cầm càng pháo phải đối mặt hiểm nguy thường trực – chỉ sẩy chân, sẩy tay là bị hất xuống vực sâu hoặc bị bánh pháo đè nát người .
Khoảnh khắc hy sinh:
Ngày 1 tháng 2 năm 1954, tại dốc Chuối (thuộc xã Nà Nhạn, huyện Điện Biên), đơn vị của Tô Vĩnh Diện đang kéo pháo qua một con dốc đường hẹp và cong rất nguy hiểm. Anh cùng pháo thủ Ty xung phong lái pháo . Bất ngờ, quân Pháp bắn pháo từ Mường Thanh lên, buộc đơn vị kéo pháo nằm rạp xuống, đúng lúc dây tời bị đứt. Lực giữ pháo yếu đi, khẩu pháo nặng hơn 2 tấn bắt đầu lao nhanh xuống dốc .
Trong giây phút hiểm nghèo, Tô Vĩnh Diện đã hô to với đồng đội: "Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo" và lao thân mình vào chèn bánh pháo, cố gắng đẩy hướng càng pháo đâm vào vách núi . Khẩu pháo dừng lại, nhưng bánh xe đã đè lên người anh. Chính trị viên tiểu đoàn Phạm Đăng Ty chạy tới cấp cứu nhưng đã quá muộn. Trước lúc ra đi, câu hỏi cuối cùng của Tô Vĩnh Diện với đồng đội là: “Pháo có việc gì không anh em?”
Vinh danh và di sản:
Ngày 7 tháng 5 năm 1955, Tô Vĩnh Diện được Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân . Khẩu pháo cao xạ 37mm mà anh hy sinh bảo vệ sau đó đã tiếp tục tham chiến, bắn rơi 3 máy bay và làm hư hỏng 13 chiếc khác. Năm 1958, khẩu pháo được đưa về trưng bày tại Bảo tàng Quân chủng Phòng không - Không quân . Mộ anh hiện nằm tại khu đặc biệt của Nghĩa trang Điện Biên, cùng với các Anh hùng Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn và Trần Can – những "tứ đại anh hùng" của Điện Biên Phủ .
