Anh hùng Tô Vĩnh Diện – Tấm lòng vì pháo, xả thân trên đèo dốc Điện Biên
Bối cảnh tuyến đường kéo pháo Tây Bắc: Để chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, hàng ngàn chiến sĩ bộ đội và thanh niên xung phong đã phải kéo những khẩu pháo cao xạ 37mm nặng hơn 2 tấn hoàn toàn bằng sức người vượt qua hàng chục kilômét đèo dốc vực sâu hiểm trở. Khi Đại tướng Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Tổng Tự lệnh Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển phương châm chiến dịch từ "Đánh nhanh thắng nhanh" sang "Đánh chắc tiến chắc", lực lượng pháo binh nhận lệnh kéo pháo ra khỏi trận địa để bảo toàn lực lượng.
Khoảnh khắc hy sinh quên mình bảo vệ tài sản quốc gia: Đêm 1/2/1954, trên đường kéo pháo ra qua dốc Cò Chạy (độ dốc đứng 60-70 độ), dây tời kéo pháo bất ngờ bị đứt. Khẩu pháo nặng hàng tấn mất đà lao nhanh xuống vực sâu, nguy cơ đè nát các chiến sĩ phía dưới và làm hư hỏng vũ khí quý giá.
Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện đã buông tay tời, lao mình vào bánh pháo đang lao dốc để chèn giữ khẩu pháo dừng lại. Hành động xả thân của anh đã hãm bớt đà lao, giúp đồng đội kịp thời chèn gỗ giữ vững khẩu pháo an toàn. Khi đồng đội đưa anh ra khỏi bánh pháo, lời cuối cùng Tô Vĩnh Diện hỏi đồng đội là: "Pháo có việc gì không anh em?" trước khi trút hơi thở cuối cùng.
Ý nghĩa lịch sử: Tấm gương "Thà hy sinh chứ không để hỏng pháo" của Tô Vĩnh Diện đã trở thành biểu tượng cao đẹp cho ý chí sắt đá của quân và dân ta trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.
