ANH HÙNG TÔ VĨNH DIỆN: TẤM THÂN THÉP CHẶN ĐÀ PHÁO LĂN [Đoàn trường THPT Hai Bà Trưng]

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924, quê ở xã Nông Trường, huyện Triệu Sơn (trước đây thuộc huyện Nông Cống), tỉnh Thanh Hóa. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, sớm thấu hiểu nỗi cực nhục của người dân mất nước dưới ách thống trị của thực dân.

Năm 1946, ông tham gia lực lượng dân quân tự vệ ở địa phương. Đến năm 1950, ông chính thức nhập ngũ vào Quân đội nhân dân Việt Nam. Với tinh thần trách nhiệm và kỷ luật cao, ông được tin tưởng giao trọng trách là Tiểu đội trưởng thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 (đây là đơn vị pháo cao xạ đầu tiên của quân đội ta).

Trong chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, việc đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn qua những dãy núi cao dựng đứng của vùng Tây Bắc là một nhiệm vụ dường như "không tưởng". Tô Vĩnh Diện cùng đồng đội đã phải dùng sức người để kéo pháo qua những cung đường đèo hiểm trở như Pha Đinh, dốc Chuối trong điều kiện đêm tối, đường trơn trượt và máy bay địch bắn phá. Phương châm lúc bấy giờ là: "Thà hy sinh chứ không để pháo rơi xuống vực".

Sự kiện lịch sử diễn ra vào đêm ngày 01/02/1954. Sau khi nhận lệnh kéo pháo ra để thay đổi phương châm tác chiến (từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc"), đơn vị của Tô Vĩnh Diện đang đưa pháo xuống một con dốc cực kỳ nguy hiểm. Bất ngờ đứt dây tời, khẩu pháo cao xạ nặng hơn 2 tấn bắt đầu lao nhanh xuống dốc. Trong đêm tối mù mịt, khẩu pháo có nguy cơ rơi xuống vực sâu hoặc đè nát các đồng đội phía trước. Không một chút do dự, Tô Vĩnh Diện đã hô lớn cho đồng đội buông dây để tránh nguy hiểm, còn bản thân ông bất ngờ lao mình vào bánh pháo. Ông dùng chính thân hình mình làm vật cản để khựng đà lăn của khối thép khổng lồ. Nhờ sự hy sinh của ông, khẩu pháo đã dừng lại ngay sát mép vực, bảo toàn được vũ khí quý giá cho chiến dịch. Khi đồng đội chạy đến đỡ ông dậy, câu nói cuối cùng của người tiểu đội trưởng trước khi trút hơi thở cuối cùng là: "Pháo có việc gì không?".

Hành động của Tô Vĩnh Diện không chỉ là cứu một khẩu pháo, mà là biểu tượng cho ý chí "Coi trọng vũ khí như tính mạng" và tinh thần sẵn sàng hy sinh cá nhân vì lợi ích chung của Tổ quốc. Ông chính là hiện thân của thế hệ thanh niên Việt Nam: kiên cường, bất khuất và đầy lòng tự trọng dân tộc. Tấm gương hy sinh cứu pháo của Tô Vĩnh Diện được toàn mặt trận học tập noi theo đưa pháo ra an toàn. Ngay tại mặt trận, Tô Vĩnh Diện được truy tặng Huân chương chiến công hạng Nhất. Anh hùng liệt sĩ Tô Vĩnh Diện đã đi vào lịch sử như một huyền thoại - quên mình cứu pháo. Ca ngợi tấm gương chói sáng đã anh dũng hy sinh, trong bài thơ "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên", nhà thơ Tố Hữu đã viết:

“Những đồng chí chèn lưng cứu pháo

Nát thân, nhắm mắt, còn ôm”

Ngày 7-5-1956, đồng chí Tô Vĩnh Diện được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và trở thành người anh hùng Pháo cao xạ đầu tiên của quân đội ta ngã xuống trên mặt trận Điện Biên Phủ. Hiện nay, hài cốt của đồng chí được Đảng và Nhà nước quy tập và an táng tại nghĩa trang Đồi A1, thành phố Điện Biên Phủ.