ANH HÙNG TÒNG VĂN CHÔ
Đồng chí Tòng Văn Chô sinh năm 1955, dân tộc Thái, quê ở xã Na Cang, huyện Than Uyên, tỉnh Lào Cai, nhập ngũ tháng 9 năm 1976. Khi được tuyên dương Anh hùng, đồng chí là binh nhất, tiểu đội phó, đại đội 6, tiểu đoàn 2, trung đcàn 254, bộ đội địa phương tỉnh Hoàng Liên Sơn, Quân khu 2, đoàn viên Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh;
Trong cuộc chiến đấu chống quân xâm lược tháng 2 năm 1979, Tòng Văn Chô đã nêu cao tinh thần dũng cảm, mưu trí, không sợ hy sinh, tích cực đánh địch, đã diệt 31 tên địch và cùng đồng đội diệt hàng trăm tên khác.
Ngày 17 tháng 2 năm 1979, địch đánh phá rất ác liệt vào chốt của đơn vị. Tuy bị sức ép do hỏa lực địch bắn, đồng chí vẫn bình tĩnh bắn tỉa diệt 5 tên xâm lược.
Ngày 18 tháng 2 năm 1979, hỏa lực súng cối, đại liên, súng trường của địch bắn rất ác liệt vào trận địa của ta. Chúng nhiều lần cho bộ binh với số lượng đông gấp hàng chục lần đánh lên chốt, hòng tiêu diệt lực lượng của ta. Đồng chí bình tĩnh chờ địch đến gần, bắn 1 quả đạn B40 diệt 15 tên, cùng đồng đội dùng súng AK bắn chính xác vào đội hình địch rất dày đặc, đã diệt hàng trăm tên khác.
Ngày 21 tháng 2 năm 1979, đơn vị bố trí trên điểm cao 393. Địch bắn ác liệt vào trận địa, và cho bộ binh đông tấn công lên chốt. Đồng chí bị sức ép, nhưng vẫn bình tĩnh chờ địch đến gần mới bắn súng, ném lựu đạn. Thấy địch lên lấy xác đồng đội, Tòng Văn Chô nhanh chóng kéo 2 xác địch nhử chúng đến gần để đánh. Thấy 6 tên lên lấy xác đồng bọn, Tòng Văn Chô bắn diệt được 3 tên, buộc chúng phải lui xuống. 15 phút sau, chúng lại ném lựu đạn, bắn nhiều loại đạn vào chốt và tổ chức đợt xung phong mới vào trận địa. Bọn địch xông vào định bắt sống, Tòng Văn Chô diệt ngay 3 tên. Một tên khác ném lựu đạn vào chỗ Tòng Văn Chô, đồng chí nhanh chóng chộp quả lựu đạn đang xì khói ném trả lại diệt được một số tên khác.
Kết quả trận này, Đồng chí Tòng Văn Chô đã diệt 31 tên địch, góp phần cùng đồng đội đánh lui hơn chục đợt tấn công của địch.
Tòng Văn Chô đã được tặng thưởng 1 Huân chương Quân công hạng ba, được tặng danh hiệu Dũng sĩ giữ nước.
Sau ngày 6/3/1979, khi lính Trung Quốc bắt đầu rút quân về nước, binh nhất Tòng Văn Chô phải về sở chỉ huy tiền phương của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hoàng Liên Sơn đóng trong hang đá ở Km 21, quốc lộ 4E (Phố Lu, H.Bảo Thắng, Lào Cai) để báo cáo thành tích chiến đấu.
Các chuyên gia Liên Xô yêu cầu ông diễn lại quá trình chiến đấu, giải thích cả trên sa bàn. Lúc ấy tiếng Kinh của ông còn chưa sõi, nên cứ phải nói chuyện bằng động tác. Ông xin với cấp trên: “Cho tôi về chiến đấu hoặc thu dọn chiến trường. Bắt tôi gặp Liên Xô là tôi trốn về quê đấy”. Nghe thế, ai cũng cười.
Ngày 20 tháng 12 năm 1979, Đồng chí Tòng Văn Chô được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng danh hiệu lực lượng vũ trang nhân dân. Trước hôm nhận danh hiệu AHLLVT, ông còn ra “điều kiện”: “Không bắt phát biểu bằng tiếng Kinh, tôi mới nhận”. Khi được đưa đi tham quan Liên Xô và Cuba, ông cũng ra điều kiện trên và đi đến đâu cũng hỏi xem “có người Thái mình ở bàn nào gần đây không”, khiến phiên dịch lắc đầu quầy quậy.
Sau khi từ Liên Xô và Cuba về, đồng chí Tòng Văn Chô được đưa về trường văn hóa của Bộ Chỉ huy quân sự Hoàng Liên Sơn, nhận lệnh “phải đọc thông viết thạo trong 8 ngày”. Liên tục trong 1 tuần, nhóm giáo viên gồm 5 thầy cô giáo ăn ở cùng cậu chiến sĩ người Thái to vâm vấp nhưng chưa sõi tiếng Kinh, cứ thấy người lạ là co rúm sợ hãi. Mỗi ngày, ông Chô chỉ có 4 tiếng đồng hồ để ăn ngủ, vệ sinh cá nhân, còn lại là học và học. Hết tập đọc tập viết đến cộng trừ nhân chia. Sau này, ông từng tâm sự: “Có lúc mình định trốn đấy. Nhưng do là mệnh lệnh nên phải chấp hành thôi”.
Tòng Văn Chô được phong hàm vượt cấp từ binh nhất lên thiếu úy và lại nhận lệnh đi học ở trường quân chính Quân khu 2 trong 3 năm liền; mỗi năm học xong 3 lớp. Đầu 1983, thi xong tốt nghiệp lớp 9, thiếu úy Chô khoác ba lô chạy một mạch ra khỏi cổng trường, vừa chạy vừa van vỉ: “Cho tôi lên Vị Xuyên chiến đấu. Tôi không học nữa đâu”.
Thấy thiếu úy Chô cương quyết trốn học đi chiến đấu, cấp trên đành chuyển ông làm đại đội trưởng của Trung đoàn 891 Hoàng Liên Sơn và tháng 10/1984 về Ban Chỉ huy quân sự huyện Than Uyên làm trợ lý động viên, tác chiến.
Đầu năm 1993, do không đáp ứng yêu cầu về trình độ nên đại úy Tòng Văn Chô được cho nghỉ phục vụ trong quân đội, về công tác tại địa phương.
