anh hùng Trần Cao Vân
Trần Cao Vân sinh năm 1866 tại làng Bất Nhị, huyện Hà Đông (nay thuộc TP Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam), trong một gia đình nhà nho nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học và sớm nuôi trong lòng nỗi căm phẫn trước cảnh nước mất, dân bị thực dân Pháp áp bức.
Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, khi phong trào Cần Vương lan rộng khắp Trung Kỳ, Trần Cao Vân đã dấn thân vào con đường cứu nước. Ông không chọn con đường cầu danh lợi mà quyết tâm dùng trí tuệ, lòng yêu nước để thức tỉnh tinh thần dân tộc, kêu gọi nhân dân đứng lên giành lại độc lập.
Với tài năng và uy tín của mình, Trần Cao Vân trở thành một trong những lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Duy Tân, cùng chí hướng với các nhà yêu nước như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng. Ông tin rằng muốn cứu nước phải dựa vào dân, khơi dậy lòng yêu nước trong mọi tầng lớp nhân dân.
Năm 1916, Trần Cao Vân là linh hồn của cuộc khởi nghĩa Duy Tân, phối hợp cùng vua Duy Tân mưu đồ nổi dậy chống thực dân Pháp. Kế hoạch tuy được chuẩn bị công phu, nhưng do bị lộ, cuộc khởi nghĩa chưa kịp bùng nổ thì đã bị đàn áp khốc liệt.
Bị bắt giam và tra tấn dã man, Trần Cao Vân vẫn giữ vững khí tiết. Trước tòa án của thực dân Pháp, ông không khuất phục, không nhận tội, hiên ngang nhận mọi trách nhiệm về mình để bảo vệ đồng chí. Ngày 17/5/1916, Trần Cao Vân bị xử chém tại An Hòa (Huế).
Trước giờ hy sinh, ông vẫn bình thản, ung dung, thể hiện khí phách của một bậc anh hùng dân tộc. Cái chết của Trần Cao Vân không làm phong trào yêu nước lụi tàn, trái lại đã thổi bùng ngọn lửa đấu tranh, truyền cảm hứng cho các thế hệ cách mạng sau này, trong đó có phong trào cách mạng ở Quảng Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Ngày nay, tên tuổi Trần Cao Vân được đặt cho nhiều con đường, trường học; quê hương Quảng Nam tự hào về người con ưu tú đã dâng trọn đời mình cho độc lập dân tộc.
