Anh hùng Trần Văn Lai – Người xây dựng căn cứ lòng đất
Giữa lòng Sài Gòn những năm chiến tranh, khi phố xá vẫn đông đúc và cuộc sống bên ngoài tưởng như bình thường, có những con người âm thầm hoạt động ngay dưới chân mình. Một trong những người tiêu biểu ấy là Trần Văn Lai, còn được biết đến với bí danh Năm Lai – người đã xây dựng một căn hầm bí mật ngay giữa đô thị, biến ngôi nhà của mình thành nơi cất giấu vũ khí phục vụ lực lượng Biệt động Sài Gòn.
Trần Văn Lai hoạt động trong Đội Biệt động 159, Quân khu Sài Gòn – Gia Định. Để có thể hoạt động ngay giữa lòng địch, ông sử dụng một vỏ bọc rất đặc biệt: nhà thầu khoán, thậm chí có điều kiện ra vào và làm việc tại Dinh Độc Lập. Vỏ bọc ấy giúp ông thuận lợi thực hiện những nhiệm vụ bí mật mà đối phương khó phát hiện.
Theo chỉ đạo của cấp trên, ông mua ba căn nhà liền nhau tại 287/68, 287/70 và 287/72 đường Phan Đình Phùng, nay là đường Nguyễn Đình Chiểu, Thành phố Hồ Chí Minh. Ông chọn căn nhà 287/70 để xây dựng một căn hầm bí mật dưới nền nhà.
Công việc ấy phải được thực hiện tuyệt đối bí mật. Dưới vỏ bọc sửa chữa nhà cửa, ông và vợ âm thầm đào hầm trong thời gian dài. Căn hầm được thiết kế chắc chắn, có hệ thống thông hơi và đường cống để bảo đảm an toàn. Một số tư liệu cho biết căn hầm dài hơn 8 mét, rộng khoảng 1,2 mét và cao khoảng 2,5 mét, đủ khả năng chứa một khối lượng vũ khí rất lớn.
Nhưng xây được hầm mới chỉ là bước đầu. Điều khó khăn hơn là đưa vũ khí từ căn cứ vào giữa Sài Gòn mà không bị phát hiện.
Nhờ vỏ bọc nhà thầu, Trần Văn Lai có điều kiện vận chuyển hàng hóa vào nội thành. Vũ khí được đưa về bằng nhiều cách khác nhau, rồi bí mật chuyển xuống căn hầm. Có thời điểm, căn hầm đã chứa hơn 2 tấn vũ khí, được chuẩn bị cho các trận đánh quan trọng trong nội thành, đặc biệt là cuộc tiến công trong Tết Mậu Thân 1968.
Trong công việc nguy hiểm ấy, vợ ông – bà Nguyễn Thị Thiệp – cũng là một người đồng hành quan trọng. Bà cùng chồng giữ bí mật, vận chuyển và bảo vệ vũ khí, đồng thời chăm lo gia đình để ông có thể hoàn thành nhiệm vụ.
Đến Tết Mậu Thân năm 1968, căn hầm nhỏ giữa lòng Sài Gòn trở thành một cơ sở quan trọng của lực lượng biệt động. Đây là nơi tập kết vũ khí và có liên quan đến lực lượng tham gia đánh vào Dinh Độc Lập cùng một số mục tiêu trọng yếu khác trong nội thành.
Điều đáng khâm phục ở Trần Văn Lai không chỉ là việc ông đào được một căn hầm sâu dưới lòng đất. Điều lớn lao hơn là sự kiên trì, mưu trí và lòng dũng cảm để biến chính ngôi nhà của mình thành một căn cứ bí mật ngay giữa nơi đối phương kiểm soát gắt gao.
Ông đã sống trong một hoàn cảnh mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến bản thân, gia đình và đồng đội gặp nguy hiểm. Thế nhưng ông vẫn âm thầm hoàn thành nhiệm vụ, đưa từng khối vũ khí vào nội thành và bảo đảm chúng được giữ an toàn cho đến ngày sử dụng.
Sau chiến tranh, căn nhà và căn hầm tại 287/70 Nguyễn Đình Chiểu trở thành một di tích lịch sử – văn hóa, giúp thế hệ sau hiểu hơn về hoạt động bí mật của lực lượng Biệt động Sài Gòn.
Câu chuyện về Anh hùng Trần Văn Lai là câu chuyện về một người chiến sĩ hoạt động thầm lặng. Không có chiến hào rộng lớn hay những trận đánh diễn ra trước mắt mọi người, chiến trường của ông đôi khi chỉ là một căn nhà nhỏ giữa phố thị. Nhưng chính từ căn nhà ấy, một “căn cứ lòng đất” đã góp phần phục vụ những trận đánh quan trọng của Biệt động Sài Gòn.
Hình ảnh Trần Văn Lai nhắc chúng ta rằng trong lịch sử, có những chiến công được tạo nên không chỉ bằng sức mạnh mà còn bằng trí thông minh, sự kiên trì, lòng gan dạ và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì nhiệm vụ. Những con người âm thầm như ông đã góp phần làm nên lịch sử theo cách rất đặc biệt – lặng lẽ nhưng đầy ý nghĩa.
