Anh hùng Trần Văn Ơn
Trần Văn Ơn sinh ngày 29/05/1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Gia đình anh là một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu lòng yêu nước (cha anh là ông Trần Văn Nghĩa, mẹ là bà Huỳnh Thị Tửu). Học vấn: Anh nổi tiếng là một học sinh chăm ngoan, hiếu thảo và học giỏi. Năm 1947, anh thi đậu vào trường Petrus Ký (nay là trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM) – ngôi trường danh giá bậc nhất Sài Gòn thời bấy giờ. Hoạt động bí mật: Ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, Trần Văn Ơn
TRẦN VĂN ƠN: NGỌN ĐUỐC SỐNG CỦA PHONG TRÀO HỌC SINH - SINH VIÊN
1. Cậu học trò nghèo hiếu học trường Petrus Ký
Trần Văn Ơn sinh ngày 29/05/1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Gia đình anh là một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu lòng yêu nước (cha anh là ông Trần Văn Nghĩa, mẹ là bà Huỳnh Thị Tửu).
Học vấn: Anh nổi tiếng là một học sinh chăm ngoan, hiếu thảo và học giỏi. Năm 1947, anh thi đậu vào trường Petrus Ký (nay là trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM) – ngôi trường danh giá bậc nhất Sài Gòn thời bấy giờ.
Hoạt động bí mật: Ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, Trần Văn Ơn đã sớm giác ngộ cách mạng. Anh là thành viên cốt cán của tổ chức bí mật "Học sinh kháng chiến", phụ trách mạng lưới tuyên truyền và vận động học sinh tham gia bãi khóa, chống thực dân Pháp.
2. Bối cảnh lịch sử: "Sài Gòn dậy sóng"
Cuối năm 1949, đầu năm 1950, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên Sài Gòn - Chợ Lớn dâng cao chưa từng thấy nhằm phản đối chính sách giáo dục thực dân và sự đàn áp dã man của cảnh sát.
Sự kiện châm ngòi: Trước ngày kỷ niệm Khởi nghĩa Nam Kỳ (23/11/1949), chính quyền Pháp đã bắt giữ trái phép nhiều học sinh của trường Petrus Ký.
Phản ứng: Để phản đối, một cuộc bãi khóa rầm rộ đã nổ ra. Ngày 09/01/1950, hơn 6.000 học sinh, sinh viên và giáo viên các trường (Petrus Ký, Gia Long, Áo Tím, Kỹ thuật...) đã kéo đến biểu tình trước Dinh Thủ hiến (nay là Bảo tàng TP.HCM) và Nha Học chính.
Yêu sách của học sinh:
Trả tự do cho các học sinh bị bắt.
Chấm dứt khủng bố trong nhà trường.
Bảo đảm an ninh cho học sinh đi học.
3. Ngày 09/01/1950 định mệnh: Máu đổ sân trường
Cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa nhưng đã bị chính quyền thực dân và tay sai (cảnh sát Bình Xuyên) đàn áp đẫm máu.
Cuộc đàn áp: Đúng 13 giờ ngày 09/01, không giải quyết yêu sách, địch huy động vòi rồng, dùi cui và cả súng đạn tấn công vào đoàn biểu tình tay không.
Hành động anh hùng: Trong cảnh hỗn loạn, Trần Văn Ơn đã dũng cảm xông lên phía trước. Anh cùng các bạn nam sinh lập hàng rào người để che chắn cho các bạn nữ sinh trường Gia Long, Áo Tím đang bị cảnh sát đánh đập tàn nhẫn. Anh còn dìu các bạn bị thương thoát khỏi vòng vây.
Sự hy sinh: Khi đang đỡ một nữ sinh trèo qua rào sắt để thoát thân, Trần Văn Ơn đã bị lính Pháp bắn trúng bụng. Anh được đồng bào và đồng đội đưa vào bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu nhưng do vết thương quá nặng, anh đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 15 giờ 30 phút cùng ngày. Khi ấy, anh chưa tròn 19 tuổi.
4. Đám tang lớn chưa từng có trong lịch sử Sài Gòn
Cái chết của Trần Văn Ơn như giọt nước làm tràn ly, gây chấn động toàn bộ Sài Gòn và Đông Dương.
Ngày 12/01/1950: Lễ tang của anh được tổ chức, nhưng thực chất đã biến thành một cuộc biểu tình thị uy khổng lồ.
Quy mô: Hơn 300.000 người (gồm học sinh, sinh viên, trí thức, công nhân, tiểu thương...) đã xuống đường đưa tiễn anh. Dòng người kéo dài hàng cây số, đi qua các đường phố lớn của Sài Gòn. Các chợ búa, cửa hiệu đều đóng cửa để tưởng niệm.
Di vật lịch sử: Hình ảnh ấn tượng nhất trong đám tang là hai câu đối viết bằng máu của học sinh được giương cao đi đầu:
"Chết vì Tổ quốc, chết mà vẫn sống Sống kiếp Việt gian, ô nhục muôn đời"
5. Ý nghĩa và Di sản
Sự hy sinh của Trần Văn Ơn đã trở thành biểu tượng bất tử của tinh thần vệ quốc của tuổi trẻ học đường.
Ngày truyền thống: Đại hội Liên đoàn Thanh niên Việt Nam tháng 2/1950 đã quyết định lấy ngày 09/01 – ngày anh hy sinh – làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam.
Danh hiệu: Năm 2000, anh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Tượng đài: Tượng đài của anh được đặt trang trọng tại công viên Bách Tùng Diệp (Quận 1, TP.HCM), ngay gần nơi anh từng học tập và chiến đấu, với tư thế người học sinh đang che chở cho bạn mình.
Câu chuyện của Trần Văn Ơn đặc biệt phù hợp để nói về "Trách nhiệm của trí thức trẻ". Anh không phải là người lính cầm súng ngoài mặt trận, anh là người cầm bút. Nhưng khi Tổ quốc cần, anh sẵn sàng dùng tri thức và cả tính mạng để đấu tranh cho công lý. Anh đại diện cho lớp thanh niên: Học giỏi, sống đẹp và biết hy sinh.
