Anh hùng Trần Văn Ơn: Đừng để ngọn lửa tuổi 19 tắt giữa thời bình!

Nếu bạn có thể ngược dòng thời gian, đứng giữa đường phố Sài Gòn vào những ngày đầu năm 1950? Khắp nơi là bóng dáng của cảnh sát và quân đội thực dân. Ngay giữa lòng chảo bức bối ấy, có một ngọn lửa đang âm ỉ cháy dưới những tà áo trắng học trò. Đó là ngọn lửa mang tên Trần Văn Ơn.

Giữa những nếp nhà yên bình tại số 322/10, đường Verolun, Sài Gòn, cậu thanh niên quê gốc Bến Tre - Trần Văn Ơn - đang rèn giũa để trở thành rường cột nước nhà. Sinh ra trong gia đình công chức nhỏ của ông Trần Văn Nghĩa và bà Huỳnh Thị Tữu, dòng máu yêu nước đã chảy sẵn trong huyết quản cậu, nhất là sau khi người chị ruột Trần Thị Lễ hy sinh vào năm 1948.

Tại ngôi trường danh giá Pétrus Ký, Ơn không chỉ là một học trò chăm ngoan, hiếu đạo mà còn là một tài năng xuất chúng. Vừa học xong năm thứ ba bậc cao tiểu (1948-1949), cậu thi vượt lớp, đỗ luôn bằng đệ nhất cấp Pháp, được đặc cách tuyển thẳng lên Ban tú tài. Nhưng ở con người ấy, sách vở không làm mờ đi tiếng gọi của non sông. Từ năm 1947, khi mới 16 tuổi, chàng thanh niên ấy đã là hội viên mật của Đoàn học sinh kháng chiến nội thành, trở thành trụ cột kiên trung trong phong trào yêu nước của trường. Cậu lặng lẽ vận động, thổi bùng nhiệt huyết cho những người bạn đồng trang lứa.

Và rồi, sự kiện chính quyền bắt cóc học sinh Pétrus Ký trước thềm kỷ niệm Khởi nghĩa Nam Kỳ (11/1949) đã làm giọt nước tràn ly. Bất chấp kỳ thi tú tài đang đến gần, Ơn vẫn hiên ngang đứng đầu nhóm học sinh bãi khóa, bước ra đường phố.

Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, nếu đứng trước Dinh thủ hiến Trần Văn Hữu, bạn sẽ bị choáng ngợp bởi một biển người. Hơn 6.000 học sinh, sinh viên và giáo viên Sài Gòn đan kết thành một khối, dõng dạc đòi trả tự do cho những người bạn đang bị giam cầm.

Đồng hồ điểm đúng 13 giờ chiều. Sự ôn hòa bị xé toạc.

Chính quyền huy động lực lượng cảnh sát khổng lồ. Vòi rồng phun nước xối xả đè bẹp những thân hình nhỏ bé. Dùi cui vung lên tàn nhẫn, quật ngã học sinh rớm máu. Gần 150 người bị bắt, 30 người trọng thương nằm gục tại chỗ. Khung cảnh hỗn loạn và bi thương bao trùm.

Nhưng giữa làn mưa đạn và bạo lực ấy, bạn sẽ thấy chàng thanh niên Trần Văn Ơn không hề lùi bước. Anh lớn tiếng tố cáo tội ác của kẻ thù, dang rộng vòng tay che chở cho các em nhỏ rút lui. Có lúc, người ta thấy anh xông vào khiêng nữ sinh Tạ Thị Thâu (trường Gia Long) vừa bị cảnh sát đánh ngất. Chớp mắt sau, anh lại gồng mình làm bậc đỡ cho bạn bè trèo qua đống củi sát rào hòng vượt tường thoát thân.

Ngay khoảnh khắc anh đứng lại che chắn cho mọi người, một tiếng nổ chát chúa vang lên. Một viên đạn găm thẳng vào bụng anh.

Cậu học trò trường Pétrus Ký ngã xuống mặt đường nham nhở. Máu nhuốm đỏ vạt áo trắng. Đồng đội vội vã đưa anh vào Bệnh viện Chợ Rẫy cứu chữa, nhưng mọi nỗ lực đều vô vọng. Đúng 15 giờ 30 phút chiều hôm ấy, Trần Văn Ơn trút hơi thở cuối cùng khi chưa đầy 19 tuổi.

Tin Ơn mất truyền đi như một cơn bão. Giới học sinh Sài Gòn phẫn nộ tột cùng. Họ lập tức cắt cử người túc trực, dùng thân mình bảo vệ thi hài anh tại nhà thương.

Và rồi, ngày 12 tháng 1 năm 1950 đã đi vào lịch sử như một cuộc biểu dương lực lượng vô tiền khoáng hậu. Sài Gòn ngày hôm đó ngừng thở.

Toàn bộ các hiệu buôn người Việt, người Hoa, người Ấn đồng loạt đóng cửa bãi thị. Hàng trăm phu xích lô từ chối nhận tiền công, tình nguyện xếp thành hàng dài chở hơn 300 vòng hoa viếng. Thậm chí, một vòng hoa mang dòng chữ "Soldats démocrates" (Chiến sĩ dân chủ) từ chính những người Pháp yêu chuộng hòa bình cũng được cung kính đặt xuống.

Từ 7 giờ 30 phút sáng, một đoàn người khổng lồ ước tính 25.000 người do Giáo sư Lưu Văn Lang, Luật sư Trịnh Đình Thảo và Nguyễn Hữu Thọ dẫn đầu đã khởi hành đón thi hài anh từ nhà vĩnh biệt đường Thuận Kiều. Hai bên đường, hơn 300.000 người dân Sài Gòn chen chân, mang băng đen trên ngực, đứng lặng lẽ trong nước mắt để tiễn đưa.

Tại nghĩa trang Chợ Lớn, giữa không gian ngập tràn cờ tang và di ảnh, lời điếu văn của đại diện học sinh sinh viên vang lên, trầm hùng và bi tráng:

"Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9 tháng 1, ngày mà anh Ơn và các bạn học sinh, sinh viên đã vui lòng đem xương máu, sinh mạng của mình đổi lấy tự do cho các bạn bị giam cầm. Tinh thần bạn Trần Văn Ơn bất diệt!"

Ngọn lửa mà Trần Văn Ơn và thế hệ học sinh sinh viên năm 1950 thắp lên không hề tắt đi khi tiếng súng trên chiến trường ngừng hẳn. Máu đã rơi ngày hôm qua để đổi lấy nền độc lập, và hôm nay, sứ mệnh của tuổi trẻ chính là "giữ lửa" giữa thời bình.

Giữ lửa ngày nay không còn là việc lấy thân mình chắn đạn hay rải truyền đơn dưới những làn roi vọt. Giữ lửa thời bình hiện hữu trong những đêm trắng miệt mài trên giảng đường và sự tận tụy dốc sức nơi phòng bệnh để giành giật lại từng nhịp đập, từng hơi thở cho bệnh nhân. Giữ lửa là sự tỉnh táo và kiên định dùng tri thức để bảo vệ những giá trị lịch sử chân chính của dân tộc trước những luồng thông tin xuyên tạc. Giữ lửa đôi khi chỉ đơn giản là những bước chân tình nguyện nhặt từng cọng rác, chung tay gìn giữ màu xanh và sự sống cho môi trường quê hương.

Cái chết của người thanh niên tuổi 19 ấy không rơi vào hư không. Giọt máu của anh đã thổi bùng lên ngọn lửa kháng chiến cháy rực khắp Nam Kỳ lục tỉnh và trở thành cội nguồn của Ngày truyền thống Học sinh Sinh viên Việt Nam (9/1). Ngày nay, bước trên những con đường hay ngồi trong những ngôi trường mang tên Trần Văn Ơn, chúng ta không chỉ nhớ về một tượng đài dũng cảm lấy ngực mình che chở cho đàn em nhỏ. Chúng ta còn tự nhắc nhở bản thân rằng: Thanh xuân của mỗi người là hữu hạn, nhưng ngọn lửa cống hiến cho đồng bào, cho Tổ quốc sẽ là bất diệt nếu mỗi trí thức trẻ hôm nay biết cách tự thắp sáng vị trí của chính mình.