ANH HÙNG TRỊNH VĂN CẤN

Năm 1917, ông trở thành linh hồn của Khởi nghĩa Thái Nguyên – một trong những cuộc nổi dậy táo bạo của binh lính người Việt trong quân đội Pháp. Dưới sự lãnh đạo của ông, nghĩa quân đã nổi dậy, đánh chiếm các vị trí quan trọng và giành quyền kiểm soát tỉnh Thái Nguyên trong khoảng một tuần. Đây là một sự kiện có ý nghĩa lớn, thể hiện tinh thần phản kháng mạnh mẽ của người Việt ngay trong lòng bộ máy cai trị của thực dân.

Đội Cấn đã lãnh đạo Khởi nghĩa Thái Nguyên – một sự kiện chấn động toàn cõi Đông Dương lúc bấy giờ. Cùng với các binh lính yêu nước, ông đã tiêu diệt tên giám binh Pháp Noel, phá nhà lao Thái Nguyên và giải phóng hơn 200 tù chính trị, trong đó có Lương Ngọc Quyến. Sau đó, nghĩa quân nhanh chóng chiếm được tỉnh lỵ, thiết lập chính quyền cách mạng, tuyên bố thành lập “Việt Nam Quang phục quân”, treo cờ ngũ tinh và quy tụ lực lượng hơn 600 người gồm binh lính, tù chính trị, công nhân và nhân dân địa phương. Nghĩa quân đã làm chủ tình hình trong một thời gian, tuyên bố thành lập “Quang phục quân Chính phủ”, Đội Cấn tự xưng là “Hậu quân Đô đốc”. Đây là cuộc nổi dậy lớn nhất của binh lính người Việt trong quân đội Pháp thời kỳ đó, thể hiện rõ tinh thần quật khởi, lòng yêu nước và khả năng tổ chức mạnh mẽ của nhân dân Việt Nam ngay trong lòng kẻ thù.

Dù bị thực dân Pháp treo thưởng rất cao cho ai bắt hoặc hạ sát, Đội Cấn vẫn nhận được sự che chở, đùm bọc hết lòng của nhân dân địa phương. Trong suốt 4 tháng ròng rã, giữa điều kiện vô cùng gian khổ, thiếu thốn và bệnh tật, người dân đã âm thầm tiếp tế lương thực, góp phần giúp nghĩa quân duy trì cuộc chiến. Khi bị thương nặng ở chân và bụng, biết không thể thoát khỏi vòng vây dày đặc của quân Pháp, ông đã ra lệnh cho những người lính còn lại rút lui để bảo toàn lực lượng, còn bản thân chọn cách tự sát bằng súng nhằm không rơi vào tay giặc, giữ trọn khí tiết của một người chỉ huy. Ông anh dũng hy sinh tại Núi Pháo, để lại tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước và tinh thần bất khuất cho các thế hệ mai sau

.Mặc dù Khởi nghĩa Thái Nguyên cuối cùng không thành công, nhưng đã giáng một đòn mạnh mẽ vào bộ máy cai trị của thực dân Pháp. Cuộc khởi nghĩa chứng minh rằng ngay trong hàng ngũ quân đội của kẻ thù, tinh thần yêu nước của người Việt vẫn luôn âm ỉ và có thể bùng cháy bất cứ lúc nào. Đây cũng là một dấu mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh của nhân dân Thái Nguyên, khẳng định vai trò quan trọng của sự kết hợp giữa binh lính yêu nước với các nhà cách mạng trí thức, tiêu biểu như Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến, trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.