Anh hùng Trịnh Văn Huyền – “Cây sáng kiến” trên tuyến lửa Điện Biên Phủ

Từ một người từng phải đi làm thuê khi còn nhỏ, Trịnh Văn Huyền đã trở thành người chiến sĩ thi đua tiêu biểu, nhiều lần được Chủ tịch Hồ Chí Minh biểu dương và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong những năm tháng chiến đấu và phục vụ chiến đấu, ông nổi bật không chỉ bởi lòng dũng cảm mà còn bởi khả năng tìm tòi, sáng tạo, luôn tìm ra cách làm mới để hoàn thành nhiệm vụ trong những điều kiện khó khăn nhất.

Từ đội trưởng du kích đến chiến sĩ Thanh niên xung phong

Trịnh Văn Huyền sinh năm 1930 trong một gia đình nghèo ở xã Trường Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Tuổi thơ của ông gắn với những ngày tháng cơ cực, phải đi làm thuê cho địa chủ để kiếm sống.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công mở ra một bước ngoặt trong cuộc đời người thanh niên trẻ. Trịnh Văn Huyền được tín nhiệm bầu làm Phân đoàn trưởng Đoàn Thanh niên Cứu quốc và Đội trưởng Đội Du kích thôn Phúc Trường.

Sau đó, ông tham gia lực lượng dân công phục vụ nhiều chiến dịch rồi chuyển sang bộ đội chủ lực. Đến giữa năm 1953, Trịnh Văn Huyền xin chuyển sang lực lượng Thanh niên xung phong để phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Từ đây, ông có mặt trên những tuyến đường vận tải chiến lược, nơi bom đạn địch liên tục trút xuống nhằm ngăn chặn dòng người và hàng hóa chi viện cho chiến trường Điện Biên Phủ.

Những sáng kiến giữa tuyến lửa

Một trong những địa bàn ác liệt mà Trịnh Văn Huyền từng làm nhiệm vụ là Ngã ba Cò Nòi và đèo Pha Đin. Đây là những trọng điểm giao thông thường xuyên bị máy bay Pháp đánh phá. Nhiều cán bộ, chiến sĩ Thanh niên xung phong đã hy sinh khi mở đường, phá bom và bảo đảm giao thông.

Trong hoàn cảnh đó, Trịnh Văn Huyền không chỉ động viên đồng đội mà còn trực tiếp tìm cách nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu nguy hiểm.

Khi xử lý bom nổ chậm, ông đưa ra phương án sử dụng những cây hóp đá dài khoảng 4-5m. Người chiến sĩ nằm trong hố trú ẩn, dùng cây hóp đá tác động từ xa để làm quả bom lăn khỏi vị trí và phát nổ. Chỉ trong khoảng hai giờ, phương pháp này giúp phá được 39 quả bom bươm bướm.

Có ngày, cả đội phá được tới 130 quả bom các loại.

Không dừng ở việc phá bom, Trịnh Văn Huyền còn tìm cách cải tiến nhiều công việc khác. Ông đưa năng suất đục lỗ, nhồi thuốc mìn phá đá tăng gấp 5 lần định mức. Với việc đốn tre, nứa, ông hướng dẫn chặt theo góc khoảng 150 độ để hạn chế cây bị nứt dọc, đồng thời giúp người chặt tránh tai nạn. Cách làm mới giúp năng suất tăng nhiều lần so với trước.

Những sáng kiến tưởng chừng đơn giản nhưng được rút ra từ thực tế đã giúp giảm sức người, tăng năng suất và quan trọng hơn là hạn chế những nguy hiểm mà lực lượng Thanh niên xung phong phải đối mặt mỗi ngày.

Chín giờ cứu đạn giữa trận bom

Cuối tháng 4-1954, cuộc chiến tại Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn quyết liệt. Quân ta đang chuẩn bị cho đợt tiến công cuối cùng, nhu cầu về đạn dược, vũ khí, thuốc men và lương thực trở nên đặc biệt cấp bách.

Trong điều kiện đó, việc vận chuyển đạn pháo phải tiến hành cả ban ngày, khiến những tuyến đường qua đèo Pha Đin trở thành mục tiêu đánh phá dữ dội của máy bay Pháp.

Ngày 26-4-1954, một đoàn gồm 10 xe chở vũ khí, hàng hóa đến đèo Pha Đin thì bị máy bay địch phát hiện. Nhiều tốp máy bay lập tức lao xuống đánh phá. Chiếc xe đi đầu trúng bom, bốc cháy, đặt cả đoàn xe phía sau vào tình thế cực kỳ nguy hiểm.

Nếu không nhanh chóng xử lý, ngọn lửa có thể lan sang số xe còn lại, khiến hàng trăm quả đạn pháo phát nổ, gây thiệt hại lớn về người và vật chất.

Trong khoảnh khắc đó, Trịnh Văn Huyền dù đang bị thương vẫn quyết định hành động. Ông ra lệnh cho đồng đội tập trung đưa xe và đạn ra khỏi khu vực nguy hiểm, đồng thời trực tiếp lao vào dập lửa, cứu đạn.

Suốt 9 giờ, các chiến sĩ Thanh niên xung phong dưới sự chỉ huy của ông kiên trì chiến đấu với lửa và bom đạn. Kết quả, 8 xe ô tô cùng 437 viên đạn pháo 105mm được cứu an toàn. Riêng Trịnh Văn Huyền trực tiếp cứu được 19 quả đạn từ chiếc xe đang cháy.

Trong cuộc chiến ấy, lòng dũng cảm không chỉ thể hiện ở việc đối mặt với bom đạn mà còn ở khả năng đưa ra quyết định nhanh chóng và tổ chức đồng đội hành động trong tình thế chỉ cần một phút chậm trễ cũng có thể dẫn đến thảm họa.

Ba lần được Bác Hồ biểu dương

Những thành tích đặc biệt trong Chiến dịch Điện Biên Phủ giúp tên tuổi Trịnh Văn Huyền được biết đến rộng rãi. Ông được Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi thư khen và được Nhà nước tặng thưởng Huân chương.

Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhắc đến tấm gương của Trịnh Văn Huyền trên Báo Nhân Dân và trong các bài nói chuyện.

Ngày 17-3-1955, Báo Nhân Dân đăng bài viết với bút danh C.B, trong đó Chủ tịch Hồ Chí Minh biểu dương Trịnh Văn Huyền là một thanh niên tiêu biểu, nhiều lần được khen thưởng và được bình chọn là chiến sĩ số 1 của toàn đoàn.

Sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trịnh Văn Huyền còn vinh dự là người duy nhất được Bác Hồ tặng một chiếc áo lụa.

Đến giữa tháng 5-1962, trong bài nói chuyện tại Trường Cán bộ Thương nghiệp Mai Dịch, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh một lần nữa nhắc đến Trịnh Văn Huyền, lần này về tinh thần ham học và ý chí vươn lên.

Khi gia nhập Thanh niên xung phong, ông mới thoát khỏi tình trạng mù chữ. Sau đó, khi chuyển lên xây dựng nhà máy ở Việt Trì, ông tranh thủ học bổ túc văn hóa vào ban đêm, dù nơi học cách chỗ làm tới 12km.

Không chỉ học văn hóa, ông còn tự nghiên cứu các giáo trình về cơ khí. Từ một người lao động nghèo ít có điều kiện học tập, Trịnh Văn Huyền từng bước nâng cao trình độ và tiếp tục phát huy khả năng sáng tạo trong công việc.

Từ người lính thành “cây sáng kiến”

Sau chiến tranh, tinh thần sáng tạo của Trịnh Văn Huyền tiếp tục được phát huy trong lĩnh vực xây dựng.

Một trong những sáng kiến đáng chú ý của ông là thiết kế trạm trộn bê tông dài 120m, giúp đổ gần 3.000m³ bê tông trong thời gian ngắn. Sáng kiến này được các chuyên gia Liên Xô đánh giá cao và trao thưởng 500 rúp.

Ông cũng nghiên cứu phương án sử dụng máy phun bê tông để xử lý hiện tượng rỗ chân cột của bể chứa nước dung tích 400m³ trên đỉnh đồi, mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể cho công trình.

Những sáng kiến ấy cho thấy khả năng tư duy thực tiễn của người từng trưởng thành từ chiến trường. Dù công việc thay đổi, ông vẫn giữ thói quen quan sát, tìm nguyên nhân của khó khăn và tìm cách cải tiến phương pháp làm việc.

Nếu trong những năm tháng Điện Biên Phủ, sáng kiến của ông giúp phá bom, mở đường và cứu đạn, thì trong thời bình, tinh thần ấy tiếp tục được chuyển hóa thành những giải pháp kỹ thuật phục vụ xây dựng.

Người anh hùng tuổi 84

Trong suốt quá trình công tác, Trịnh Văn Huyền đã 25 lần được bầu là Chiến sĩ thi đua và nhận hàng trăm bằng khen, giấy khen.

Điều đáng quý ở ông là danh hiệu và phần thưởng không phải đích đến, mà dường như luôn là động lực để tiếp tục phấn đấu. Từ chiến trường Điện Biên Phủ đến những công trường xây dựng, người chiến sĩ năm xưa vẫn giữ tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm và không ngừng học hỏi.

Tháng 7-2014, ở tuổi 84, Trịnh Văn Huyền được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với những thành tích đặc biệt xuất sắc mà ông đã cống hiến trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu.

Ngày 10-11-2014, ông trở lại thăm Ngã ba Cò Nòi - nơi từng ghi dấu những năm tháng chiến đấu gian khổ của lực lượng Thanh niên xung phong. Trở về nơi xưa từng đối mặt với bom đạn, người Anh hùng Điện Biên có dịp nhìn lại chặng đường đã qua và những đổi thay của đất nước.

Cuộc đời Trịnh Văn Huyền là hành trình từ một người lao động nghèo trở thành chiến sĩ cách mạng, từ người lính trên tuyến lửa trở thành một cán bộ kỹ thuật giàu sáng kiến. Ở bất cứ hoàn cảnh nào, ông cũng thể hiện sự gan dạ, mưu trí, tinh thần trách nhiệm và ý chí vươn lên.

Những câu chuyện về phá bom ở Cò Nòi, cứu đoàn xe đạn trên đèo Pha Đin hay miệt mài học tập trong những đêm sau chiến tranh đã tạo nên hình ảnh một người chiến sĩ đặc biệt: dũng cảm trong chiến đấu, sáng tạo trong lao động và không ngừng tự học để tiến bộ.

Đó cũng là những phẩm chất làm nên một Trịnh Văn Huyền - người ba lần được Chủ tịch Hồ Chí Minh biểu dương, nhiều lần được bình chọn là Chiến sĩ thi đua và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ở tuổi 84.