Anh hùng Wừu – khí tiết bất khuất của người Xã đội trưởng Bahnar

Anh hùng Wừu – khí tiết bất khuất của người Xã đội trưởng Bahnar

Trên vùng đất Đê Đoa, nay thuộc xã Đak Sơ Mei, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, đồng bào Bahnar vẫn trân trọng nhắc tên bok Wừu. Ông là người Xã đội trưởng, đảng viên kiên trung trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đã nhiều lần bị bắt và tra tấn nhưng không khuất phục. Sự hy sinh của ông trở thành biểu tượng về lòng trung thành với cách mạng và tinh thần bất khuất của đồng bào Tây Nguyên.

Người con của làng Đê Đoa

Wừu sinh ra và trưởng thành tại làng Đê Đoa, vùng đất của đồng bào Bahnar nằm giữa núi rừng Gia Lai. Dưới ách cai trị của thực dân và bộ máy tay sai, người dân phải chịu sưu thuế, bắt phu và nhiều hình thức áp bức. Cuộc sống khốn khó khiến khát vọng tự do ngày càng mạnh mẽ trong các buôn làng.

Khi phong trào cách mạng lan tới Tây Nguyên, Wừu sớm đứng về phía nhân dân. Ông vận động bà con đoàn kết, bảo vệ cán bộ, tiếp tế cho lực lượng kháng chiến và xây dựng cơ sở tại địa phương. Nhờ có uy tín, am hiểu phong tục và thông thuộc núi rừng, ông trở thành hạt nhân quan trọng của phong trào ở Đê Đoa.

Xã đội trưởng giữa núi rừng

Trong vai trò Xã đội trưởng, Wừu tổ chức lực lượng dân quân, nắm tình hình địch và bảo vệ làng. Vũ khí của lực lượng tại chỗ rất thô sơ, nhưng họ có lợi thế về địa hình và sự đùm bọc của đồng bào. Mỗi người dân vừa lao động sản xuất, vừa tham gia canh gác, đưa tin, vận chuyển lương thực hoặc dẫn đường cho bộ đội.

Công việc của Wừu vì thế không chỉ là chỉ huy chiến đấu. Ông còn phải giữ vững niềm tin của dân làng, giải thích đường lối kháng chiến và ngăn đối phương chia rẽ cộng đồng. Trong hoàn cảnh kẻ địch thường xuyên càn quét, bắt bớ, vai trò của một cán bộ cơ sở như ông đặc biệt nguy hiểm.

Nhiều lần rơi vào tay địch

Wừu từng nhiều lần bị đối phương bắt. Những lần bị giam giữ, tra khảo không làm ông khai báo cơ sở cách mạng hay khuất phục trước đòn roi. Ông tìm cách thoát khỏi sự kiểm soát để trở về tiếp tục hoạt động.

Tháng 4 năm 1952, trong một chuyến công tác, Wừu lại rơi vào tay địch. Đây là lần bắt giữ cuối cùng và cũng là thử thách khắc nghiệt nhất. Đối phương tra tấn dã man, tìm mọi cách buộc ông chỉ điểm lực lượng kháng chiến. Nhưng người Xã đội trưởng Bahnar vẫn không tiết lộ bí mật.

Trước đòn roi, ông kêu gọi đồng bào đoàn kết đứng lên đấu tranh. Lời nói ấy thể hiện rõ khí tiết của người cán bộ cách mạng: ngay trong thời khắc sinh tử, ông vẫn nghĩ đến dân làng và sự nghiệp chung, không cầu xin cho bản thân.

Mưu trí trong giờ phút cuối

Các tư liệu địa phương kể rằng trong lần bị bắt cuối cùng, dù bị tra tấn nặng nề, Wừu vẫn tìm cách đánh lừa đối phương tới khu vực có hầm chông. Mưu kế ấy khiến nhiều tên địch chết và bị thương. Ông sau đó anh dũng hy sinh.

Chi tiết về những giờ phút cuối đời của Wừu đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ như một minh chứng cho sự gan dạ và trí thông minh. Trong tay kẻ thù, không còn vũ khí và phải chịu thương tích, ông vẫn biến hiểu biết về địa hình thành một đòn phản công. Sự hy sinh ấy khiến đồng bào Đê Đoa càng tin tưởng và quyết tâm đi theo cách mạng.

Ngọn lửa lan qua các thế hệ

Sau khi Wừu hy sinh, phong trào đấu tranh tại quê hương không lắng xuống. Tấm gương của ông tiếp thêm sức mạnh cho người làng Đê Đoa trong cả hai cuộc kháng chiến. Thanh niên lên đường vào bộ đội, tham gia dân quân du kích; phụ nữ sản xuất, tiếp tế và nuôi giấu cán bộ. Những căn cứ kháng chiến tiếp tục được duy trì quanh vùng.

Năm 1956, Nhà nước truy tặng Wừu Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với chiến công, lòng trung thành và sự hy sinh đặc biệt dũng cảm của người cán bộ Bahnar.

Một tấm bia bên bờ Bến Hải

Câu chuyện về Wừu không chỉ được ghi nhớ tại Gia Lai. Năm 1958, thực hiện chủ trương tôn vinh những tấm gương chống Pháp tiêu biểu, Nhà nước dựng bia ghi công bảy anh hùng tại bờ Bắc sông Bến Hải, tỉnh Quảng Trị. Trong số đó có bia Anh hùng Wừu và bia Anh hùng Ngô Mây, hai người con của vùng đất nay thuộc tỉnh Gia Lai.

Sông Bến Hải khi ấy là giới tuyến tạm thời chia cắt đất nước. Việc dựng bia một người con Bahnar bên bờ sông mang ý nghĩa sâu sắc: khí tiết của Wừu trở thành lời nhắc nhở đồng bào miền Bắc và miền Nam về ý chí thống nhất, đồng thời khẳng định cuộc đấu tranh giành độc lập là sự nghiệp chung của mọi dân tộc Việt Nam.

Tên ông trên quê hương hôm nay

Ngày nay, tên Anh hùng Wừu được đặt cho nhiều tuyến đường và trường học ở Gia Lai. Tại quê hương Đak Sơ Mei có khu lưu niệm để nhân dân dâng hương, tìm hiểu và giáo dục truyền thống. Làng Đê Đoa đã đổi thay, điện, đường, trường, trạm từng bước được đầu tư, đời sống người dân ngày càng tiến bộ.

Những công trình mang tên ông không chỉ để tưởng niệm một cá nhân. Đó còn là sự tri ân đối với lớp cán bộ cơ sở người dân tộc thiểu số đã đặt nền móng cho phong trào cách mạng ở Tây Nguyên. Họ hoạt động trong âm thầm, đối mặt trực tiếp với kẻ thù và thường phải trả giá bằng chính tính mạng.

Khí tiết còn mãi

Anh hùng Wừu không có những điều kiện vật chất hay vũ khí hiện đại. Sức mạnh của ông đến từ lòng tin của đồng bào, sự am hiểu quê hương và niềm tin vào con đường giải phóng dân tộc. Khi bị bắt, ông có thể lựa chọn khuất phục để giữ mạng sống, nhưng đã chọn bảo vệ tổ chức và dân làng đến cùng.

Câu chuyện ấy nhắc thế hệ hôm nay rằng độc lập được xây nên từ những con người bình dị nhưng có ý chí phi thường. Từ làng Đê Đoa đến bờ Bắc sông Bến Hải, tên Wừu đã vượt khỏi phạm vi một buôn làng để trở thành biểu tượng của lòng trung thành và tinh thần đoàn kết các dân tộc.

Bok Wừu đã hy sinh, nhưng lời kêu gọi đồng bào đoàn kết đứng lên vẫn còn vang vọng. Đó là di sản quý giá mà người Xã đội trưởng Bahnar để lại cho quê hương Gia Lai và cho lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam.