ÁNH LỬA YÊN BÁI: 'KHÔNG THÀNH CÔNG CŨNG THÀNH NHÂN'
Rạng sáng ngày 17 tháng 6 năm 1930, thị xã Yên Bái chìm trong làn mưa phùn ảm đạm và bầu không khí u uất đến nghẹt thở. Cỗ máy chém man rợ của thực dân Pháp đã được dựng sẵn giữa bãi đất trống, xung quanh là hàng rào dây thép gai và tầng tầng lớp lớp binh lính lê dương bồng súng tuốt lưỡi lê sáng loáng. Hôm nay, mười ba nhà lãnh đạo kiệt xuất của Việt Nam Quốc dân Đảng sẽ bước lên đoạn đầu đài sau cuộc khởi nghĩa Yên Bái chấn động non sông.
Đứng đầu danh sách xử chém là Nguyễn Thái Học – người thanh niên trí thức trẻ tuổi đầy nhiệt huyết, linh hồn của phong trào đấu tranh vũ trang giải phóng dân tộc. Khi quyết định phát động cuộc khởi nghĩa dù biết lực lượng chưa đủ mạnh và thời cơ chưa hoàn toàn chín muồi, ông đã để lại cho đồng chí mình câu nói bất hủ khắc sâu vào lịch sử:
"Không thành công thì cũng thành nhân!"
Cuộc khởi nghĩa Yên Bái nổ ra dữ dội vào đêm ngày 9 rạng sáng ngày 10 tháng 2 năm 1930 nhưng nhanh chóng bị thực dân Pháp dốc toàn lực đàn áp đẫm máu. Nguyễn Thái Học bị bắt sau đó vài tuần. Dù bị tra tấn dã man bằng mọi cực hình hiện đại, kẻ thù vẫn không thể moi được từ miệng ông một lời khai nào có hại cho tổ chức và đồng bào.
Trước giờ bước lên máy chém, Nguyễn Thái Học vẫn giữ phong thái ung dung, đĩnh đạc của một bậc chí sĩ. Ông mỉm cười chào từ biệt các đồng chí tù chính trị, khuyên mọi người giữ vững niềm tin vào ngày mai tươi sáng của đất nước. Bước chân ông tiến về phía lưỡi dao máy chém vững vàng và dứt khoát, không một chút do dự hay sợ hãi.
Khi viên đao phủ chuẩn bị ấn nút thả lưỡi dao oan nghiệt, Nguyễn Thái Học ngẩng cao đầu nhìn thẳng vào bầu trời quê hương yêu dấu, mỉm cười cất cao tiếng thét vang dội bằng tiếng Pháp để thức tỉnh cả chính những người lính ngoại bang:
"Mourir pour sa patrie, c’est le sort le plus beau!" (Chết cho Tổ quốc là cái chết đẹp đẽ nhất!)
Sau đó, ông dõng dạc hô to bằng tiếng mẹ đẻ: "Việt Nam vạn tuế!"
Lưỡi dao máy chém rơi xuống lạnh lùng, nhưng tiếng thét kiêu hãnh của Nguyễn Thái Học và các đồng chí của ông đã xé toạc sự im lặng tăm tối của đêm trường nô lệ. Ánh lửa Yên Bái dù vụt tắt trong máu lửa nhưng đã thổi bùng lên ngọn gió cách mạng dữ dội, thức tỉnh lòng tự tôn và ý chí quật khởi của toàn thể nhân dân Việt Nam, mở đường cho những thắng lợi vĩ đại của phong trào giải phóng dân tộc sau này.
