ÁNH SÁNG CHỮ BÁC HỒ VỀ VỚI CÁC PALEI CHĂM – KHỞI ĐỘNG CHIẾN DỊCH DIỆT GIẶC DỐT (1975 – 1976) DƯỚI GÓC NHÌN ĐỒNG CHÍ TRẦN THANH SƠN
sau ngày non sông liền một dải 16/4/1975, chúng tôi giành được chính quyền về tay nhân dân, thu hồi hơn 3.100 ha đất chia đều cho người cày và đập tan các ổ phản động Fulrô. Nhưng khi ghé thăm các palei Chăm từ Hữu Đức, Hậu Sanh sang Phước Đồng, Văn Lâm, nhìn những người mẹ Chăm điểm chỉ bằng ngón tay trỏ lem mực lên danh sách nhận ruộng vì không biết ký tên mình, lòng tôi thắt lại.
Thực dân Pháp và chính quyền Sài Gòn cũ suốt mấy mươi năm đã thi hành chính sách ngu dân thâm độc: chúng xây đồn bót nhiều hơn trường học, dùng sự dốt nát để dễ bề kìm kẹp, chia rẽ khối đoàn kết Kinh – Chăm. Lời dạy năm xưa của Bác Hồ: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu" lại vang lên thôi thúc tâm can. Muốn đồng bào làm chủ ruộng đồng, làm chủ vận mệnh thì dứt khoát phải mang con chữ về soi sáng từng nếp nhà sàn.
1. Đào tạo người gieo chữ: Lực lượng 262 thầy cô giáo Chăm hè 1976
Đảng bộ huyện An Phước xác định rõ: dạy chữ cho đồng bào dân tộc thiểu số không thể rập khuôn máy móc. Muốn bà con tin, muốn học trò hiểu thì chiếc cầu nối vững chắc nhất chính là đội ngũ trí thức, thầy cô giáo người con của chính buôn làng:
Khóa bồi dưỡng lịch sử hè 1976:
Vào kỳ nghỉ hè năm 1976, Phòng Giáo dục huyện đã khẩn trương triệu tập và tổ chức các lớp học tập chính trị, bồi dưỡng đường lối cách mạng và nghiệp vụ sư phạm cải cách cho 548 giáo viên toàn huyện.
Điểm sáng mang tính đột phá và tầm nhìn chiến lược: trong số đó có tới 262 giáo viên là người Chăm (chiếm gần một nửa lực lượng).
Sứ mệnh thiêng liêng của người trí thức Chăm:
Đó là những thầy giáo, cô giáo trẻ tuổi, nhiệt huyết, vừa được tôi luyện qua những ngày tháng đấu tranh giải phóng quê hương. Họ được trang bị nhận thức sâu sắc về chính sách dân tộc, phương pháp giảng dạy song ngữ và phương châm giáo dục mới của nước Việt Nam thống nhất.
Họ không chỉ mang bảng đen, phấn trắng mà mang theo cả ngọn lửa cách mạng trở về từng palei ruột thịt: người dạy ban ngày cho con trẻ, đêm đêm lại thắp đèn dầu đứng lớp cho cha mẹ, anh em trong làng.
2. Tiếng ê a dưới ánh đèn dầu: 110 lớp Bình dân học vụ (Tháng 9/1976)
Đến tháng 9/1976, khi tiếng trống khai trường năm học mới rộn rã khắp non sông, chiến dịch xóa mù chữ tại huyện An Phước bùng lên như một ngày hội non sông:
Chiến dịch bình dân học vụ quy mô chưa từng có:
Huyện đã mở được 110 lớp bình dân học vụ ngay tại các đình làng, nhà sinh hoạt cộng đồng, hiên nhà dân và sân phơi thóc, thu hút tới 5.553 học viên tham gia học tập.
Học viên của những lớp học này vô cùng đặc biệt: từ các cụ già Chăm tóc bạc phơ, những chàng trai cày bắp chân còn lấm bùn Kênh Chàm, đến những người mẹ vừa bế con thơ vừa nắn nót từng nét chữ O, chữ A.
Vượt qua rào cản phong tục, thắp sáng niềm tin:
Các thầy cô giáo người Chăm đã khéo léo kết hợp chữ Quốc ngữ với việc giải nghĩa bằng tiếng Chăm, tôn trọng nền tảng chữ Chăm truyền thống, giúp người học dễ nhớ, dễ hiểu.
Những tấm bảng gỗ treo tạm dưới rặng me cổ thụ, những nét chữ tập viết bằng thanh than củi trên nền gạch tàu... đã trở thành hình ảnh thân thương, lay động lòng người. Con chữ Bác Hồ đã đi thẳng vào trái tim bà con một cách tự nhiên như dòng nước mát sông Dinh.
Mạng lưới bổ túc văn hóa cho thế hệ tương lai:
Song song với các lớp xóa mù, huyện đã linh hoạt tổ chức 46 lớp bổ túc văn hóa dành cho 1.234 học sinh.
Đây là lực lượng cán bộ thôn ấp, du kích mật, thanh niên vừa sản xuất ban ngày vừa tranh thủ học tập ban đêm để nâng cao trình độ, chuẩn bị nguồn cán bộ lãnh đạo kế cận cho các hợp tác xã và chính quyền cơ sở vùng đồng bào dân tộc.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ
Chiêm nghiệm lại giai đoạn mở đầu công tác xóa nạn mù chữ 1975 – 1976, người cộng sản tiền bối Trần Thi luôn khẳng định:
Đó là bản anh hùng ca thắp sáng tri thức, làm thay đổi vĩnh viễn vận mệnh của các palei Chăm:
Chiến thắng giặc dốt – Cội nguồn của mọi thắng lợi: Hơn 5.500 người dân biết chữ và 262 giáo viên Chăm đứng trên bục giảng năm 1976 chính là chìa khóa mở đường để sau này đồng bào tự tin tiếp thu kỹ thuật gieo trồng giống lúa mới Thần Nông, vận hành máy cày, tham gia quản lý các Hợp tác xã nông nghiệp và đẩy lùi hoàn toàn những luận điệu kích động của các thế lực phản động.
Khẳng định bản chất nhân văn của chế độ mới: Cách mạng không chỉ mang lại độc lập, trả lại ruộng đất, mà trên hết đã trao cho đồng bào các dân tộc quyền được học tập, quyền được mở mang trí tuệ để làm chủ cuộc đời mình.
Ánh đèn dầu le lói trên những trang vở tập viết của bà con Chăm những đêm thu năm 1976 mãi mãi là biểu tượng đẹp đẽ nhất cho bình minh đổi mới trên quê hương Ninh Phước anh hùng.
