Ánh sáng trong Chuồng Cọp Côn Đảo

Bác Tư nheo mắt, ký ức về hòn đảo tử thần hiện về:

"Cháu ạ, Côn Đảo ngày ấy không có tiếng sóng vỗ êm đềm như bây giờ. Nó chỉ có tiếng xích sắt loảng xoảng và tiếng roi mây vun vút. Chúng bác bị nhốt trong 'Chuồng Cọp' – những cái hố hẹp có song sắt phía trên. Cai ngục đứng ở trên nhìn xuống như nhìn thú vật. Chúng rắc vôi bột xuống làm phổi chúng bác loét ra, dội nước bẩn lên đầu khi chúng bác đang lả đi vì đói. Có những đêm lạnh thấu xương, anh em phải nằm co quắp, ôm lấy nhau để chia sẻ chút hơi ấm tàn lụi. Ở đó, cái chết luôn cận kề, nhưng cái nhục nhã của kẻ đầu hàng còn đáng sợ hơn cái chết."

Bác mỉm cười, một nụ cười hiền hậu hiếm hoi khi nhắc về một kỷ niệm riêng tư: "Cháu biết điều gì giúp bác không gục ngã trước những trận đòn nhừ tử không? Đó là một tấm hình nhỏ của người yêu (cô Nguyễn Thị Châu). Bác giấu nó kỹ lắm, khâu vào trong nếp áo hoặc giấu dưới gạch sàn. Những lúc bị biệt giam trong bóng tối mịt mù, bác lại đưa tay chạm vào vị trí giấu ảnh. Cảm giác như có một luồng hơi ấm từ quê nhà truyền sang, như có ai đó đang thì thầm bên tai: 'Anh phải sống để trở về'. Tình yêu cá nhân lúc đó hòa quyện với tình yêu đất nước. Bác tự nhủ mình là người chiến sĩ, nếu mình khuất phục, nghĩa là mình phản bội lại tình yêu và lý tưởng của chính mình."

Ánh mắt bác Tư rực sáng vẻ kiên cường của một người biệt động: "Ở Côn Đảo, chúng bác không có súng, nhưng chúng bác đấu tranh bằng cách tuyệt thực, bằng cách hát vang những bài ca cách mạng để át đi tiếng tra tấn. Bác nhớ người đồng đội tên Phan Lạc Tuyên, trước lúc bị đưa đi biệt giam vẫn kịp nắm tay bác bảo: 'Tư ơi, mình có thể chết, nhưng khí tiết không được mất'. Có những anh em hy sinh trong hầm xay lúa, máu thấm đẫm vào từng hạt gạo, nhưng tuyệt nhiên không ai hé môi khai báo nửa lời. Chúng bác dùng chính mạng sống mình để biến nhà tù thành trường học, biến xiềng xích thành vũ khí."

Giọng bác run run khi nhắc về ngày 30/4 lịch sử: "Ngày giải phóng, khi cánh cửa Chuồng Cọp tung mở, bác bước ra ngoài mà mắt nhòe đi vì ánh nắng mặt trời sau 13 năm đằng đẵng. Bác nhìn về phía Nghĩa trang Hàng Dương, nơi hàng ngàn đồng đội bác đang nằm đó.

Bác đã sống, đã trở về và gặp lại người mình thương. Nhưng bác biết, mình mang theo trên vai cả linh hồn của những người đã nằm lại. Côn Đảo không chỉ là nỗi đau, nó là biểu tượng của sự bất tử, nơi mà xiềng xích của kẻ thù đã phải đầu hàng trước trái tim người cộng sản."