ÁNH SAO KHUÊ GIỮA KÍ ỨC ĐẠI NGÀN: TƯỢNG ĐÀI ỨC TRAI NGUYỄN TRÃI
Nếu lịch sử giữ nước thời hiện đại gieo vào lòng dân tộc những kí ức hoa lửa sục sôi của các anh hùng tuổi trẻ như Kim Đồng, Võ Thị Sáu, thì ngược dòng thời gian về thế kỉ XV, lịch sử Việt Nam lại ghi dấu một khoảng trời bi hùng, thăm thẳm vượt tầm vóc đại ngàn. Nơi ấy, giữa những năm tháng lầm than dưới gót giày quân Minh bạo ngược, có một trí tuệ kiệt xuất đã thắp sáng ngọn đuốc nhân nghĩa và một trái tim trọn đời thao thức vì nỗi đau của nhân dân. Người đó là Ức Trai — Nguyễn Trãi.
Người gom nhặt nỗi đau dân tộc và lời thề hiếu quốc
Lịch sử gọi tên ông là một nhà quân sự thiên tài, nhà chính trị lỗi lạc, nhà văn hóa kiệt xuất của dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới. Nhưng trước hết, Nguyễn Trãi hiện lên trong kí ức dân tộc như một người con mang tấm lòng yêu nước tha thiết, đau xót trước cảnh cõi bờ bị xâm lăng.
Đứng trước cảnh nước mất nhà tan, cha là Nguyễn Trãi (Nguyễn Trãi theo cha là Nguyễn Trãi/Nguyễn Phi卿) bị giải sang Tàu, lời dặn dò oai hùng nơi biên giới vẫn còn văng vẳng: "Hãy về rửa thù cho nước, trả ơn cho cha, thế mới là hiếu!". Thề giữ trọn đạo hiếu với nước và cha, Nguyễn Trãi đã bàng hoàng đi qua những đêm dài nếm mật nằm gai.
Ông mang theo bộ Bình Ngô sách — chiến lược đánh vào lòng người — tìm về núi rừng Lam Sơn theo Bác Minh công Lê Lợi, mang theo tư tưởng cốt lõi: “Lấy đại nghĩa thắng bạo tàn, lấy chí nhân thay hèn nhát”. Trong suốt mười năm gian khổ nếm mật nằm gai nơi ngàn sâu Thanh Hóa, ngọn bút trong tay ông sắc bén không kém gì gươm đao. Những bức thư "Tâm công" gửi tướng nhà Minh đã đánh bạt ý chí kẻ thù, dọn đường cho hòa bình mà hạn chế tối đa máu xương của quân dân hai nước.
"Nguyễn Trãi không chỉ dùng binh bằng vũ lực, ông đánh vào lòng người bằng sức mạnh của tư tưởng nhân nghĩa — coi nhân dân là gốc rễ, là chủ thể của sự sống còn và hưng vong quốc gia."
Mùa thu Côn Sơn và bi kịch của một thiên tài
Sau ngày thắng lợi nghìn năm có một, khi non sông thu về một mối, Nguyễn Trãi lại chọn lui về chốn Côn Sơn tĩnh lặng. Giữa tiếng suối rì rào như tiếng đàn cầm, giữa bóng thông xanh ngắt và những rặng trúc la đà, ông tìm lại sự thư thái cho tâm hồn sau những năm tháng dốc lòng cho giang sơn xã tắc.
Nhưng cuộc đời ông — một cuộc đời quá đỗi kiêu hãnh và thanh cao — lại phải chịu một bi kịch thảm khốc nhất lịch sử phong kiến Việt Nam với vụ án Lệ Chi Viên. Ngọn giáo hay gươm đao của kẻ thù phương Bắc không quật ngã được ông, nhưng những gian thần, âm mưu cay nghiệt chốn triều đình đã cướp đi người đại trí, đại dũng ấy.
Mấy mươi năm sau bi kịch, khi vua Lê Thánh Tông minh xét giải oan cho ông, lời ca ngợi ngàn đời đã vang lên như một định mệnh: "Ức Trai tâm thượng quang Sao Khuê" (Lòng Ức Trai sáng như sao Khuê). Ngôi sao ấy có thể từng bị mây mù thời đại che lấp, nhưng ánh sáng của nó thì xuyên qua mọi giông bão thời gian để chiếu rọi muôn đời.
Khúc ca nhân nghĩa sống mãi với thời gian
Trôi qua hơn sáu thế kỉ, khi lật lại từng trang Bình Ngô đại cáo hay đọc lại những vần thơ Côn Sơn, ta vẫn thấy nhịp đập phập phồng của một trái tim lớn. Nguyễn Trãi không chỉ dựng xây một mốc son chói lọi trong lịch sử giữ nước, mà còn để lại cho hậu thế một triết lý sống cao đẹp và tư tưởng nhân văn sâu sắc: Phúc舟 (chở thuyền) cũng là dân, 覆舟 (lật thuyền) cũng là dân.
Nhớ về Nguyễn Trãi là nhớ về một hình tượng lớn lao của trí tuệ, lòng yêu nước và bản lĩnh Việt Nam. Giữa nhịp sống hôm nay, ánh sao Khuê của Ức Trai vẫn thao thức trên bầu trời đại ngàn, nhắc nhở chúng ta về giá trị của độc lập, tình yêu thương con người và lòng dạ trung trinh với Tổ quốc.
