Áo dù nguỵ trang - kỷ vật chiến trường của Trung tướng Lê Hữu Đức
Áo dù nguỵ trang - kỷ vật chiến trường của Trung tướng Lê Hữu ĐứcTrong cuộc đời binh nghiệp của Trung tướng Lê Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng có một kỷ vật ông luôn gìn giữ với tình cảm đặc biệt: chiếc áo dù ngụy trang đã theo ông suốt những năm tháng chiến đấu ác liệt ở chiến trường Tây Nguyên.
Nhiều năm trước, tại căn nhà ở khu tập thể Liễu Giai, quận Ba Đình, Hà Nội, (nay là phường Ngọc Hà, Hà Nội) khi trao tặng hiện vật cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Trung tướng Lê Hữu Đức đã kể lại câu chuyện về chiếc áo đặc biệt ấy. Qua lời kể của ông, chiếc áo dù ngụy trang hiện lên không chỉ như một kỷ niệm riêng, mà còn là chứng tích của một giai đoạn chiến đấu vô cùng khốc liệt của quân và dân ta trên chiến trường Tây Nguyên.
Trung tướng Lê Hữu Đức, nguyên Phó Tư lệnh, kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu 4; nguyên Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng.Món quà trước giờ ra trậnNăm 1965, ông Lê Hữu Đức là Tham mưu trưởng Sư đoàn 325B, chuẩn bị vào chiến trường miền Nam chiến đấu. Đó là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, khi quân viễn chinh Mỹ đổ bộ vào miền Nam. Những đơn vị chủ lực của quân đội được điều động vào các chiến trường trọng điểm, trong đó có Tây Nguyên - địa bàn chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.Trong buổi chia tay trước ngày lên đường, Thượng tá Trần Văn Trân, Phó Sư đoàn trưởng Sư đoàn 325B, đã tặng ông Lê Hữu Đức một tấm dù màu rằn ri để nguỵ trang làm kỷ niệm. Đó là tấm dù thu được từ chiến trường, có màu sắc phù hợp với địa hình rừng núi. Nghĩ rằng tấm dù có thể sử dụng hữu ích trong chiến đấu, Thượng tá Trân nhờ tổ quân nhu của đơn vị may thành một chiếc áo nguỵ trang dài, có mũ bọc đầu, để người đồng đội của mình sử dụng cho thuận tiện.Chiếc áo ra đời trong hoàn cảnh giản dị như vậy. Nhưng sau này, chính nó lại trở thành người bạn đồng hành của một vị chỉ huy trong suốt những năm chiến đấu ác liệt ở Tây Nguyên (1965 - 1971). Trong đó có thể kể đến Chiến dịch Đông - Tây Sa Thầy (1965), Chiến dịch Đắk Tô (1967), cùng nhiều trận đánh nổi tiếng như Ngọc Sơ Lang (1968), Chư Pa (1967), Đắk Sắc (1968) hay Bu Băng (1969).
Áo dù nguỵ trang được Trung tướng Lê Hữu Đức sử dụng trong suốt những năm chiến đấu ác liệt ở Tây Nguyên (1965 - 1971).Khi sư đoàn hành quân đến chiến trường, Lê Hữu Đức được điều động về làm Tham mưu trưởng Sư đoàn 1. Năm 1969, Sư đoàn 1 nhận nhiệm vụ vào Nam Bộ chiến đấu, còn ông được Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên giữ lại làm Tham mưu trưởng Mặt trận. Đến năm 1971, theo lệnh của Thường trực Quân uỷ Trung ương, ông trở về Bộ Tổng Tham mưu nhận nhiệm vụ Phó Cục trưởng Cục Tác chiến.Suốt quãng thời gian đó, chiếc áo dù nguỵ trang vẫn theo ông trong những cuộc hành quân, trinh sát thực địa và chỉ huy chiến đấu.“Hổ cụt Tây Nguyên”Trong suốt thời gian ở chiến trường Tây Nguyên, Lê Hữu Đức luôn tỏ ra là cán bộ tham mưu giỏi, dũng cảm, có nhiều cách xử lý tình huống thông minh, được anh em cán bộ chiên sĩ yêu mến gọi biệt danh là “Hổ cụt Tây Nguyên”. Ông từng là nỗi sợ hãi của quân Mỹ, ngụy thời bấy giờ. Kẻ thù còn treo thưởng: Ai lấy được đầu, đoạt được mạng sống của ông sẽ được lĩnh hàng ngàn đô la. Nhưng cuối cùng, không một kẻ địch nào được lĩnh thưởng, dù bom đạn của chúng đã khiến ông bị thương tới 17 lần.Là cán bộ tham mưu cấp Sư đoàn hay Mặt trận, Lê Hữu Đức không bao giờ chỉ ngồi trong hầm chỉ huy để ra mệnh lệnh. Khi đi trinh sát, ông thường vào sát công sự địch, chui qua 2,3 hàng rào dây thép gai, ngồi quan sát hàng giờ tìm hiểu địch để có những quyết định chính xác trong các trận đánh. Ông cho rằng: “Thân người chúng ta là một thước đo chính xác nhất. Chỉ cần vào tận nơi địch đóng thì sẽ rõ”.Trong những tình huống ấy, chiếc áo ngụy trang phát huy tác dụng rất lớn. Màu sắc của nó giúp ông hòa vào cây rừng Tây Nguyên, giảm khả năng bị lộ khi tiếp cận gần mục tiêu. Nhờ vậy, ông thu thập được nhiều thông tin quan trọng, góp phần giúp bộ chỉ huy điều chỉnh, hoàn thiện phương án tác chiến.Cuối năm 1965, đầu năm 1966, trong một trận đánh của Trung đoàn 24, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đơn vị rút khỏi khu vực chiến đấu để tránh địch phản kích. Khi đội hình rút đến đường 14 thì trời gần sáng. Đây là khu vực trống trải, nếu bị máy bay hoặc pháo binh đối phương phát hiện, bộ đội có thể chịu tổn thất rất lớn. Trong tình huống căng thẳng ấy, Lê Hữu Đức vẫn đứng giữa vùng trống để trực tiếp đôn đốc từng tổ, từng tiểu đội nhanh chóng vượt đường. Nhờ chiếc áo dù ngụy trang hòa lẫn với màu cỏ cây trong ánh sáng nhập nhoạng, ông giảm được nguy cơ bị phát hiện, giữ vững chỉ huy tại chỗ để đưa đơn vị rút lui an toàn.Một trong những tình huống thể hiện rõ nhất sự sắc sảo, quyết đoán của ông diễn ra vào mùa xuân năm 1967, trong trận tập kích hai đại đội Mỹ của Trung đoàn 66 ở chân núi Chư Pa. Khi bộ đội ta đã vào vị trí, sẵn sàng nổ súng, Lê Hữu Đức nhận thấy có điều bất thường: trận địa đối phương quá yên ắng, không giống quy luật hoạt động thường thấy. Không chủ quan, ông quyết định cùng Trung đoàn trưởng Đức Gia và Chính ủy Ngọc Châu Mì trực tiếp tiếp cận căn cứ để kiểm tra.Kết quả cho thấy phán đoán của Lê Hữu Đức hoàn toàn chính xác. Địch đã bí mật rút khỏi vị trí, để lại trận địa trống nhằm nhử quân ta nổ súng rồi dùng pháo binh và máy bay đánh trả. Nếu bộ đội ta hành động theo phương án ban đầu, thiệt hại có thể rất lớn. Phát hiện âm mưu đó, ông lập tức ra lệnh rút quân, tránh cho đơn vị một đòn hỏa lực hiểm độc của đối phương. Đây là một quyết định thể hiện kinh nghiệm dày dạn, bản lĩnh chỉ huy và sự cẩn trọng cần thiết của một người từng trải qua nhiều trận mạc.Năm 1968, ông tiếp tục sử dụng chiếc áo dù nguỵ trang khi trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng. Trong trận tiến công liên đoàn biệt động quân 21 của đối phương ở dãy núi Ngọc Dơ Long, bộ đội ta phải chiến đấu trong điều kiện địa hình núi cao, rừng rậm, việc cơ động lực lượng rất khó khăn. Tuy nhiên, nhờ nắm chắc tình hình địch, tổ chức hiệp đồng chặt chẽ giữa các đơn vị và chỉ huy linh hoạt trên thực địa, quân ta đã tiêu diệt gọn lực lượng đối phương, bắt nhiều tù binh, thu nhiều vũ khí.Cũng trong mùa thu năm 1968, ông trực tiếp chỉ huy Trung đoàn 2, Sư đoàn 324, tiến công tiêu diệt đồn Đắk Sắc. Chiến thắng này góp phần mở rộng thế trận của ta trên địa bàn, đồng thời làm suy yếu thêm hệ thống phòng thủ của đối phương ở Tây Nguyên. Những trận đánh như Chư Pa, Ngọc Dơ Lang, Đắk Sắc không chỉ ghi dấu tài chỉ huy của ông, mà còn phản ánh cường độ chiến đấu quyết liệt của quân ta trên chiến trường này trong những năm chống Mỹ.Đặc biệt, năm 1969, khi giữ cương vị Chỉ huy phó kiêm Tham mưu trưởng Mặt trận Nam Tây Nguyên, Lê Hữu Đức đã cùng bộ đội chỉ huy chiến đấu tiêu diệt 5 tiểu đoàn ngụy, đánh thiệt hại nặng 3 tiểu đoàn biệt kích.[1] Đây là một trận đánh rất ác liệt. Trong trận này, ông bị thương lần thứ 15 trong đời binh nghiệp. Nhưng cũng như nhiều lần trước, thương tích không làm ông chùn bước. Sau khi hồi phục, ông lại tiếp tục công tác và chỉ huy chiến đấu cho tới ngày nhận lệnh trở ra Bắc.Điều khiến đồng đội và chiến sĩ nể phục ở Lê Hữu Đức không chỉ là lòng dũng cảm, mà còn là sự kết hợp giữa gan dạ và trí tuệ. Ông luôn bám sát thực địa, nhưng không hành động cảm tính; luôn quyết đoán, nhưng không chủ quan. Chính phẩm chất ấy giúp ông nhiều lần đưa ra những quyết định đúng trong thời điểm hiểm nghèo, bảo toàn lực lượng và tạo ra thắng lợi cho đơn vị. Vì thế, “Hổ cụt Tây Nguyên” không chỉ là một biệt danh giàu hình ảnh, mà còn là sự ghi nhận chân thành của đồng đội dành cho một vị chỉ huy kiên cường, mưu trí.Sau chiến tranh, chiếc áo dù ngụy trang vẫn được Trung tướng Lê Hữu Đức gìn giữ như một phần ký ức thiêng liêng và trao tặng cho Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam) lưu giữ vào ngày 08/6/1999. Với ông, đó không chỉ là kỷ vật cá nhân, mà là ký ức chung của cả một thế hệ chiến sĩ từng chiến đấu ở Tây Nguyên, những con người đã sống, chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc./
Trung tướng Lê Hữu Đức, nguyên Phó Tư lệnh, kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu 4; nguyên Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng.Món quà trước giờ ra trậnNăm 1965, ông Lê Hữu Đức là Tham mưu trưởng Sư đoàn 325B, chuẩn bị vào chiến trường miền Nam chiến đấu. Đó là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, khi quân viễn chinh Mỹ đổ bộ vào miền Nam. Những đơn vị chủ lực của quân đội được điều động vào các chiến trường trọng điểm, trong đó có Tây Nguyên - địa bàn chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.Trong buổi chia tay trước ngày lên đường, Thượng tá Trần Văn Trân, Phó Sư đoàn trưởng Sư đoàn 325B, đã tặng ông Lê Hữu Đức một tấm dù màu rằn ri để nguỵ trang làm kỷ niệm. Đó là tấm dù thu được từ chiến trường, có màu sắc phù hợp với địa hình rừng núi. Nghĩ rằng tấm dù có thể sử dụng hữu ích trong chiến đấu, Thượng tá Trân nhờ tổ quân nhu của đơn vị may thành một chiếc áo nguỵ trang dài, có mũ bọc đầu, để người đồng đội của mình sử dụng cho thuận tiện.Chiếc áo ra đời trong hoàn cảnh giản dị như vậy. Nhưng sau này, chính nó lại trở thành người bạn đồng hành của một vị chỉ huy trong suốt những năm chiến đấu ác liệt ở Tây Nguyên (1965 - 1971). Trong đó có thể kể đến Chiến dịch Đông - Tây Sa Thầy (1965), Chiến dịch Đắk Tô (1967), cùng nhiều trận đánh nổi tiếng như Ngọc Sơ Lang (1968), Chư Pa (1967), Đắk Sắc (1968) hay Bu Băng (1969).Áo dù nguỵ trang được Trung tướng Lê Hữu Đức sử dụng trong suốt những năm chiến đấu ác liệt ở Tây Nguyên (1965 - 1971).Khi sư đoàn hành quân đến chiến trường, Lê Hữu Đức được điều động về làm Tham mưu trưởng Sư đoàn 1. Năm 1969, Sư đoàn 1 nhận nhiệm vụ vào Nam Bộ chiến đấu, còn ông được Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên giữ lại làm Tham mưu trưởng Mặt trận. Đến năm 1971, theo lệnh của Thường trực Quân uỷ Trung ương, ông trở về Bộ Tổng Tham mưu nhận nhiệm vụ Phó Cục trưởng Cục Tác chiến.Suốt quãng thời gian đó, chiếc áo dù nguỵ trang vẫn theo ông trong những cuộc hành quân, trinh sát thực địa và chỉ huy chiến đấu.“Hổ cụt Tây Nguyên”Trong suốt thời gian ở chiến trường Tây Nguyên, Lê Hữu Đức luôn tỏ ra là cán bộ tham mưu giỏi, dũng cảm, có nhiều cách xử lý tình huống thông minh, được anh em cán bộ chiên sĩ yêu mến gọi biệt danh là “Hổ cụt Tây Nguyên”. Ông từng là nỗi sợ hãi của quân Mỹ, ngụy thời bấy giờ. Kẻ thù còn treo thưởng: Ai lấy được đầu, đoạt được mạng sống của ông sẽ được lĩnh hàng ngàn đô la. Nhưng cuối cùng, không một kẻ địch nào được lĩnh thưởng, dù bom đạn của chúng đã khiến ông bị thương tới 17 lần.Là cán bộ tham mưu cấp Sư đoàn hay Mặt trận, Lê Hữu Đức không bao giờ chỉ ngồi trong hầm chỉ huy để ra mệnh lệnh. Khi đi trinh sát, ông thường vào sát công sự địch, chui qua 2,3 hàng rào dây thép gai, ngồi quan sát hàng giờ tìm hiểu địch để có những quyết định chính xác trong các trận đánh. Ông cho rằng: “Thân người chúng ta là một thước đo chính xác nhất. Chỉ cần vào tận nơi địch đóng thì sẽ rõ”.Trong những tình huống ấy, chiếc áo ngụy trang phát huy tác dụng rất lớn. Màu sắc của nó giúp ông hòa vào cây rừng Tây Nguyên, giảm khả năng bị lộ khi tiếp cận gần mục tiêu. Nhờ vậy, ông thu thập được nhiều thông tin quan trọng, góp phần giúp bộ chỉ huy điều chỉnh, hoàn thiện phương án tác chiến.Cuối năm 1965, đầu năm 1966, trong một trận đánh của Trung đoàn 24, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đơn vị rút khỏi khu vực chiến đấu để tránh địch phản kích. Khi đội hình rút đến đường 14 thì trời gần sáng. Đây là khu vực trống trải, nếu bị máy bay hoặc pháo binh đối phương phát hiện, bộ đội có thể chịu tổn thất rất lớn. Trong tình huống căng thẳng ấy, Lê Hữu Đức vẫn đứng giữa vùng trống để trực tiếp đôn đốc từng tổ, từng tiểu đội nhanh chóng vượt đường. Nhờ chiếc áo dù ngụy trang hòa lẫn với màu cỏ cây trong ánh sáng nhập nhoạng, ông giảm được nguy cơ bị phát hiện, giữ vững chỉ huy tại chỗ để đưa đơn vị rút lui an toàn.Một trong những tình huống thể hiện rõ nhất sự sắc sảo, quyết đoán của ông diễn ra vào mùa xuân năm 1967, trong trận tập kích hai đại đội Mỹ của Trung đoàn 66 ở chân núi Chư Pa. Khi bộ đội ta đã vào vị trí, sẵn sàng nổ súng, Lê Hữu Đức nhận thấy có điều bất thường: trận địa đối phương quá yên ắng, không giống quy luật hoạt động thường thấy. Không chủ quan, ông quyết định cùng Trung đoàn trưởng Đức Gia và Chính ủy Ngọc Châu Mì trực tiếp tiếp cận căn cứ để kiểm tra.Kết quả cho thấy phán đoán của Lê Hữu Đức hoàn toàn chính xác. Địch đã bí mật rút khỏi vị trí, để lại trận địa trống nhằm nhử quân ta nổ súng rồi dùng pháo binh và máy bay đánh trả. Nếu bộ đội ta hành động theo phương án ban đầu, thiệt hại có thể rất lớn. Phát hiện âm mưu đó, ông lập tức ra lệnh rút quân, tránh cho đơn vị một đòn hỏa lực hiểm độc của đối phương. Đây là một quyết định thể hiện kinh nghiệm dày dạn, bản lĩnh chỉ huy và sự cẩn trọng cần thiết của một người từng trải qua nhiều trận mạc.Năm 1968, ông tiếp tục sử dụng chiếc áo dù nguỵ trang khi trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng. Trong trận tiến công liên đoàn biệt động quân 21 của đối phương ở dãy núi Ngọc Dơ Long, bộ đội ta phải chiến đấu trong điều kiện địa hình núi cao, rừng rậm, việc cơ động lực lượng rất khó khăn. Tuy nhiên, nhờ nắm chắc tình hình địch, tổ chức hiệp đồng chặt chẽ giữa các đơn vị và chỉ huy linh hoạt trên thực địa, quân ta đã tiêu diệt gọn lực lượng đối phương, bắt nhiều tù binh, thu nhiều vũ khí.Cũng trong mùa thu năm 1968, ông trực tiếp chỉ huy Trung đoàn 2, Sư đoàn 324, tiến công tiêu diệt đồn Đắk Sắc. Chiến thắng này góp phần mở rộng thế trận của ta trên địa bàn, đồng thời làm suy yếu thêm hệ thống phòng thủ của đối phương ở Tây Nguyên. Những trận đánh như Chư Pa, Ngọc Dơ Lang, Đắk Sắc không chỉ ghi dấu tài chỉ huy của ông, mà còn phản ánh cường độ chiến đấu quyết liệt của quân ta trên chiến trường này trong những năm chống Mỹ.Đặc biệt, năm 1969, khi giữ cương vị Chỉ huy phó kiêm Tham mưu trưởng Mặt trận Nam Tây Nguyên, Lê Hữu Đức đã cùng bộ đội chỉ huy chiến đấu tiêu diệt 5 tiểu đoàn ngụy, đánh thiệt hại nặng 3 tiểu đoàn biệt kích.[1] Đây là một trận đánh rất ác liệt. Trong trận này, ông bị thương lần thứ 15 trong đời binh nghiệp. Nhưng cũng như nhiều lần trước, thương tích không làm ông chùn bước. Sau khi hồi phục, ông lại tiếp tục công tác và chỉ huy chiến đấu cho tới ngày nhận lệnh trở ra Bắc.Điều khiến đồng đội và chiến sĩ nể phục ở Lê Hữu Đức không chỉ là lòng dũng cảm, mà còn là sự kết hợp giữa gan dạ và trí tuệ. Ông luôn bám sát thực địa, nhưng không hành động cảm tính; luôn quyết đoán, nhưng không chủ quan. Chính phẩm chất ấy giúp ông nhiều lần đưa ra những quyết định đúng trong thời điểm hiểm nghèo, bảo toàn lực lượng và tạo ra thắng lợi cho đơn vị. Vì thế, “Hổ cụt Tây Nguyên” không chỉ là một biệt danh giàu hình ảnh, mà còn là sự ghi nhận chân thành của đồng đội dành cho một vị chỉ huy kiên cường, mưu trí.Sau chiến tranh, chiếc áo dù ngụy trang vẫn được Trung tướng Lê Hữu Đức gìn giữ như một phần ký ức thiêng liêng và trao tặng cho Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam) lưu giữ vào ngày 08/6/1999. Với ông, đó không chỉ là kỷ vật cá nhân, mà là ký ức chung của cả một thế hệ chiến sĩ từng chiến đấu ở Tây Nguyên, những con người đã sống, chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc./
