âu chuyện: “Người chỉ huy đội quân tóc dài”

Những năm 1959–1960, phong trào Đồng khởi lan rộng khắp Bến Tre – vùng đất cù lao sông nước hiền hòa nhưng ẩn chứa ý chí quật cường của người dân Nam Bộ. Ở đó có một người phụ nữ đặc biệt: Nguyễn Thị Định, quê xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm. Sau Hiệp định Giơnevơ 1954, khi đất nước tạm thời bị chia cắt, chị Định ở lại miền Nam hoạt động cách mạng. Trong những năm tháng này, chị trở thành linh hồn của phong trào đấu tranh quần chúng tại Bến Tre.

Khởi nguồn của một đội quân đặc biệt

Cuối năm 1959, chính quyền Sài Gòn tăng cường khủng bố, bắt bớ những người yêu nước. Nguyễn Thị Định họp bàn với các chi bộ, quyết định phải có một lực lượng mới – đông đảo, linh hoạt, vừa biết đấu tranh chính trị, vừa có thể phối hợp vũ trang. Chị nói:
“Địch mạnh súng đạn, ta mạnh ở lòng dân. Lấy sức dân mà đánh!”

Từ ý tưởng ấy, “Đội quân tóc dài” ra đời – một lực lượng hoàn toàn mới mẻ trong lịch sử đấu tranh cách mạng Việt Nam: những bà mẹ, chị em, cô gái nông dân chân đất, tay không tấc sắt nhưng có ý chí như thép.

Ngày Đồng Khởi – tiếng trống từ những người phụ nữ

Ngày 17/1/1960, tiếng trống Đồng khởi vang lên tại xã Định Thủy, rồi lan sang Phước Hiệp, Bình Khánh. Người dân các nơi nổi dậy, phá ấp chiến lược, giành chính quyền tại cơ sở. Giữa dòng người đông nghịt tiến vào trụ sở xã, chị Định – khăn rằn, áo bà ba – bước lên phía trước hô lớn:
“Bà con theo tôi, đòi lại quê hương mình!”

Địch điều quân đàn áp. Nhưng trước sự kiên cường của “đội quân tóc dài” – những người phụ nữ tay cầm biểu ngữ, tay giơ nón, miệng hô vang – lính bảo an phải lùi bước. Có lúc, hàng trăm phụ nữ ngồi chặn đường, bao vây đồn bốt, buộc địch phải thả người bị bắt.

Sự nổi dậy ở Bến Tre nhanh chóng trở thành ngòi nổ, lan khắp miền Nam. Báo chí thế giới gọi đây là “cuộc cách mạng của những người phụ nữ Việt Nam”.

Người nữ tướng trên chiến trường Trị – Thiên

Năm 1965, kháng chiến chống Mỹ leo thang. Nguyễn Thị Định được điều ra Bắc gặp Bác Hồ. Tại Phủ Chủ tịch, Bác nắm tay chị và nói câu mà cả cuộc đời chị không quên:
“Phụ nữ miền Nam thật anh hùng. Đồng chí xứng đáng là ‘Nữ tướng’ của quân giải phóng.”

Sau đó, chị được cử vào Trung ương Cục miền Nam, giữ chức Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam – người phụ nữ đầu tiên nắm giữ trọng trách này.

Năm 1968, trong Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, chị trực tiếp chỉ đạo các mũi tiến công ở Trị – Thiên. Dù bom đạn ác liệt, Nguyễn Thị Định luôn xuất hiện giữa các đơn vị, động viên bộ đội:
“Đánh Mỹ là đánh cho dân mình, đánh cho con cháu mình sau này lớn lên không phải khổ nữa.”

Sau ngày giải phóng

Năm 1975, đất nước thống nhất. Nguyễn Thị Định giữ nhiều cương vị quan trọng: Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, rồi Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Dù bận rộn, chị vẫn thường về Bến Tre thăm lại những “đồng đội tóc dài” năm xưa, ôm từng người mà nước mắt rưng rưng:
“Nhờ bà con mà cách mạng thành công.”

Năm 1992, chị mất tại TP. Hồ Chí Minh. Người dân Bến Tre lập bàn thờ tưởng niệm, đặt tượng chị ở trung tâm thành phố. Đến nay, hình ảnh Nguyễn Thị Định – người phụ nữ áo bà ba, khăn rằn, dáng người nhỏ nhưng cứng rắn – vẫn là niềm tự hào của miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

Di sản để lại

• Người chỉ huy đội quân tóc dài – lực lượng đấu tranh chính trị độc đáo, góp phần quan trọng vào phong trào Đồng khởi 1960.