Bà bán khoai và hầm bí mật giữa chợ Đồng Xuân

Bà bán khoai và hầm bí mật giữa chợ Đồng Xuân

Bà Trần Thị Thoan bán khoai nướng ở chợ Đồng Xuân (Hà Nội) từ khi mới ngoài 20 tuổi. Người buôn kẻ bán đều quen với hình ảnh bà mặc chiếc áo nâu bạc màu, tay luôn cầm quạt quạt than. Không ai biết rằng chính trong gánh khoai của bà là một hầm nhỏ chứa tài liệu và vũ khí của Việt Minh.

Từ đầu năm 1945, bà Thoan đã được giao nhiệm vụ che giấu và vận chuyển tài liệu từ các cơ sở nội thành. Tính bà điềm đạm, chân chất, lại quen đường chợ nên dễ qua mặt lính Nhật. Nhiều khi, dưới đáy sọt khoai là cả những tờ truyền đơn in vội, hoặc khẩu súng ngắn được bọc trong lá chuối.

Ngày 18/8, khi phong trào cách mạng ở Hà Nội lên rất mạnh, bà nhận nhiệm vụ lớn nhất: chuyển hai thùng tài liệu và ba khẩu súng đến điểm tập kết gần Nhà hát Lớn. Để tránh bị lộ, bà chất khoai lên cao, giấu toàn bộ vũ khí xuống dưới rồi thong thả đẩy xe qua những trạm kiểm soát.

Đi được nửa đường, một nhóm lính Nhật yêu cầu kiểm tra. Chúng dùng lưỡi lê chọc vào đống khoai. Bà Thoan tái mặt nhưng vẫn bình thản than: “Các ông làm hỏng hết hàng của tôi rồi, biết lấy gì nuôi con đây?” Một lính Nhật thấy bà già yếu, nghèo khổ, lại bị bỏng nhẹ do than nóng, bèn phất tay cho đi. Bà thở ra mà nước mắt rưng rưng.

Chiều cùng ngày, tài liệu kịp thời đến tay lực lượng khởi nghĩa. Đêm 19/8, bà Thoan đứng giữa dòng người đi biểu tình, trên tay vẫn gánh khoai nhưng ngực bà phập phồng vì hạnh phúc. Người đội trưởng tự vệ đến nắm tay bà: “Nhờ cô mà chúng tôi kịp chuẩn bị đầy đủ.”
Bà cười mà không nói được gì – chỉ biết trong lòng tràn ngập tự hào.

Sau Cách mạng, bà tiếp tục bán khoai. Nhưng với những người từng tham gia khởi nghĩa, bà không còn là một người buôn nhỏ. Bà là “người gánh khoai của cách mạng.”