BÀ BẢY ĐỒNG TÂM KÝ ỨC KHÔNG QUÊN CỦA MỘT NGƯỜI GIAO LIÊN

Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt ở miền Tây Nam Bộ, có những con

người âm thầm góp sức cho cách mạng mà không cần danh xưng hay phần thưởng. Bà

Bảy Đồng Tâm là một trong những con người như thế. Cuộc đời bà gắn liền với những

chuyến đi giao liên đầy hiểm nguy, với đòn roi, nhà tù và những mất mát không gì bù đắp

được.

Bà tham gia cách mạng khi mới mười tám tuổi. Ở cái tuổi mà nhiều người còn sống

trong vòng tay gia đình, bà đã rời bỏ cha mẹ, anh em để làm nhiệm vụ giao liên. Công

việc của bà là mang thư từ, tài liệu mật giữa các cơ sở cách mạng ở Phụng Hiệp, Cần

Thơ, Sóc Trăng, Cà Mau... Những chuyến đi ấy không có giờ giấc cố định, không có

đường đi an toàn, chỉ có một yêu cầu duy nhất: giữ bằng được bí mật cho tổ chức.

Thư từ thời đó rất nhỏ, chỉ bằng đầu ngón tay và ghi toàn ký hiệu. Để tránh bị phát

hiện, mỗi lần đi giao thư bà phải nhai rồi nuốt hơn hai chục lá thư vào bụng. Bà kể, nếu

gặp lính chính quyền Ngô Đình Diệm mà bị nghi ngờ thì chắc chắn sẽ bị bắt, bị đánh,

thậm chí mất mạng. Vì vậy, nuốt thư là cách duy nhất để bảo vệ tài liệu, dù biết rằng điều

đó có thể khiến bản thân phải chịu hậu quả khôn lường.

Trong một lần làm nhiệm vụ, bà không may rơi vào tay địch. Bà bị lính bắt và giải

về trại giam ở Vĩnh Long. Tại đây, bà phải trải qua những ngày tháng kinh hoàng. Địch

giam giữ, thẩm vấn liên tục, hỏi bà giao thư cho ai, tổ chức ở đâu, cha mẹ là ai, đồng đội

là những người nào. Trước những câu hỏi ấy, bà chỉ lặp đi lặp lại một câu trả lời: mình là

người làm mướn, không cha mẹ, không biết chữ, không biết gì về cách mạng.

Không moi được thông tin, địch bắt đầu tra tấn dã man. Chúng đánh đập không

nương tay, dùng dao chẻ ngón tay, ngón chân, dùng lưỡi lê rạch vào người bà. Những vết

thương ấy đến nay vẫn còn hằn trên cơ thể, trở thành dấu tích của một thời máu lửa.

Trong cơn đau đớn tột cùng, bà chỉ nghĩ rằng nếu mình có chết thì cũng không được khai,

vì khai ra sẽ làm liên lụy đến biết bao người khác. Sự kiên cường ấy khiến địch tức tối,

gọi bà là “con quỷ cứng đầu”.

Sau một thời gian bị giam giữ và tra tấn, bà tìm được cơ hội trốn thoát. Trong lúc

bị truy đuổi, bà chạy vào một đám sậy lớn, đứng im trong đó suốt cả đêm. Địch bắn súng

dữ dội, lùng sục khắp nơi nhưng không phát hiện ra bà. Khi trời sáng, bà gặp được một

người dân chèo xuồng đi ngang. Biết bà là người của cách mạng, người ấy đã thương tình

cứu giúp, đưa bà rời khỏi vùng nguy hiểm.

Thoát khỏi tay địch, bà không trở về với cuộc sống bình thường mà tiếp tục theo

cách mạng, tham gia lực lượng du kích. Cuộc sống lúc đó vô cùng gian khổ. Không nhà

cửa, không nơi trú ẩn cố định, ban ngày phải ẩn nấp, ban đêm mới dám đi lại. Thức ăn

chủ yếu là rau dại, lục bình non hái ven sông. Có những ngày đói lả, chỉ cần một nồi cháo

loãng cũng đủ giúp bà cầm cự qua ngày.

Chiến tranh không chỉ để lại thương tích trên thân thể bà mà còn cướp đi gần như

toàn bộ gia đình. Cha mẹ mất lúc nào, mồ mả ở đâu bà cũng không hay biết. Trong

mười người anh em, chín người đã chết, chỉ còn một mình bà sống sót. Đến tuổi già, sức

khỏe không cho phép, bà không còn khả năng đi tìm lại người thân. Nỗi đau ấy trở thành

ký ức ám ảnh suốt cuộc đời.

Nhắc về công tác giao liên, bà cho biết tổ chức lúc bấy giờ vô cùng chặt chẽ. Mỗi

địa phương chỉ có một người nhận thư, người giao nhớ mặt người nhận, không thể nhầm

lẫn. Bà thường đi một mình, lặng lẽ giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.

Mỗi chuyến đi là một lần đối diện hiểm nguy, nhưng bà chưa từng từ chối nhiệm vụ.

Giờ đây, ở tuổi ngoài tám mươi, sức khỏe bà ngày càng suy yếu. Những vết thương

cũ thường xuyên tái phát, khiến bà phải đi bác sĩ nhiều lần. Dẫu vậy, ký ức về những năm

tháng làm giao liên vẫn còn nguyên vẹn trong trí nhớ bà. Mỗi câu chuyện bà kể không chỉ

là hồi ức cá nhân, mà còn là một phần lịch sử sống của dân tộc.

Cuộc đời của Bà Bảy Đồng Tâm là minh chứng cho sự hy sinh thầm lặng của

những con người bình dị trong chiến tranh. Không tên tuổi, không huy chương, nhưng

chính họ đã góp phần làm nên thắng lợi của cách mạng. Câu chuyện của bà nhắc nhở thế

hệ hôm nay rằng hòa bình không tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng máu, nước mắt

và cả tuổi thanh xuân của biết bao con người.

Dưới đây là đoạn hội thoại bà kể về cuộc đời của bà một cuộc đời đáng ngưỡng

mộ

Sinh viên: Giờ tụi con hỏi ngoại là hồi xưa á? Ngoại đi làm giao liên đúng không?

Bây giờ ngoại kể lại cái cảnh mà đi giao liên hồi xưa cho tụi con nghe được không?

Bà : Giao liên hả ? . Tụi con biết sao không, hồi đó bà đi giao thơ bà nuốt trên hai

chục lá thơ

Bà : Vậy chớ đi vô đó gặp lính ông Ngô Đình Diệm đó. Nó bắt quýnh mình á, nhai

nuốt, nhai nuốt . Mà thời đó thơ nó đâu có viết bự vậy đâu . Có bằng ngón tay vậy nè mà

ghi tắt không à. vd như Phụng Hiệp ghi chữ phụng không à

Bà: Tới chừng sau này đó là bị bắt

Bà: Bị lính Ngô Đình Diệm đó. Bắt vô trên trại Vĩnh Long. Bắt vô đó bắt bị nhốt,

nhốt điều tra, điều tra quá không nói gì thì nó, nó chặt không khai đó

Bà: Nó hỏi, anh em cha mẹ mày đâu. Tui nói tui đâu có biết, tui hổng cha hổng mẹ

gì hết . Tui con Bà Phước , Bà Phước nuôi tui. Tui đi làm mướn, làm thêm, tui sống qua

ngày

Bà: Bà nói vậy hoài à

Bà: Tụi nó nói con quỷ cứng đầu. Con quỷ này cứng đầu lắm

Bà: Không khai cái bắt đầu nó hỏi khai không, không khai nó chặt

Bà: Nó lấy dao nó chẻ vô đây nè, nó chặt ngón chân, nó chặt ngón tay. Xong cái nó

quýnh, nó đạp này kia ha. Nó quýnh 2 cây, 2 bên vậy nè . Giờ cũng còn nè

Bà: Bởi giờ đi bác sĩ thuốc không á. Bác sĩ nói còn sống được là cũng may đó

Bà: đây nè, cái ngón chân

Sinh viên: Cái ngón chân là bị chẻ hả bà?

Bà: Nó chẻ đường giữa ngón chân nè. Cái tay nó chặt nè, nó chặt ngay tay nè. Rồi

nó quýnh tùm lum hết chơn. Lưỡi lê nó đút cái lưỡi lê nó rọc rọc sát cái mũi giờ còn dấu

Bà: Nó nói con quỷ này cứng đầu quá. Thôi để tao nhốt con quỷ này

Bà: Cái nó bắt nó nhốt, nó bắt đi

Bà: Nó quýnh bà Tám Bông, nó bắt được bà Tám Bông nó , nó đi thơ đó. Nó bắt,

cái nó nhốt

Bà: Nhốt bà khám xét mà hồi đó dừng lá đó chứ như bây giờ ra được sao đâu. Nó

bắt bà Tám Bông đi, bà dẹt lá chung ra được

Bà: Xưa sau thấy có cái bờ cái bà chạy cái bò chạy ra, chung ra được, đi bờ thì dài

lắm thì khúc sậy chạy cỏ này kia không à. Thấy cái đám sậy lớn quá . Cái bà chung chân

vô cái cây, bà đứng trong đám sậy. Cái bắt đầu địch nó kiếm mà mình đâu có dám ra ,

súng nó bắn ra quá trời mà không có trúng mình tại lúc đó mình đi xa rồi cái bà ở trong

đó tới sáng

Bà: Cái hồi kia hồi bà thấy, thấy cái ông ổng chóng thuyền. Cái tui nói chú ơi địch

đó bắt tui mà giờ tui chốn được cái ổng cũng thương mấy người làm cách mạng cái ổng

đưa bà đi, ổng cứu bà. Cái ổng hỏi, cha mẹ giờ sao. Anh em, cha mẹ, còn không

Bà: tui hỏng biết . Giờ muốn đi tìm, sao tìm được

Chú chèo thuyền: giờ làm gì ?

Bà: thôi giờ cho tui làm du kích đi

Bà: Đi vậy đó, tối về đâu có nhà cửa

Bà: cái dòng lục bình, lá non he, thấy nào non là hái ăn đó

Bà: Sau này biết bao lâu mới tìm gặp cha mẹ đó, hỏi thăm

Bà: Hỏi thăm ổng, ổng bả chết ngày nào, tháng nào, mồ mã ở đâu cũng không biết

nữa . Rồi anh em cũng vậy. Chín người anh em mà 10 người bà bị lạt 9 người

Bà: Mà chỉ còn một người một à, còn lại chết

Bà:Con 8 đó, có thấy mặt mũi gì đâu

Bà: Tới giờ già làm sao đi tìm kiếm

Bà: làm sao đi nổi

Bà: Ngoại biết người ta ở đâu không?

Bà: Bà Tám hả, bây giờ thì nghe ở trển mà bà cũng yếu

Bà:lại gần bả mệt dữ lắm, bà đi làm xa bả về đó

Bà: rồi sau này mới nghe tiếng ông Cóc

Bà: Ông Cóc mày đó mà ổng chết

Bà:Cái giờ thằng thứ 7 đó, đem về thờ ở bển đó

Bà: Còn bả thì đâu biết ngày giờ nào đâu thờ, mồ mã gì ổng bả cũng đâu biết đâu

Sinh viên : Tụi nó có hỏi là bà đi giao thư đó cho ai không bà

Bà:Có Bà nói đâu có đâu, hỏi đi đâu cái nói tui đi mần mướn , mần thuê chứ có biết

thơ gì đâu. Tui đi mần, ai rủ thì đi mần

Sinh viên : Ủa ngoại ơi, hồi đó giờ ngoại có từng chứng kiến đồng đội của ngoại hy

sinh chưa?

Bà: Có nhiều lắm, nhiều lắm kìa mà bà không nhớ rõ

Sinh viên : Hồi xưa ngoại đi giao liên là ngoại được phân công là ngoại đi giao một

mình hay là ngoại sẽ đi chung với đồng đội của ngoại

Bà: Đi mình ên à, bà đi Phụng Hiệp, người kia đi Sóc Trăng hay chỗ khác dị đó.

Cũng hai ba người đi vậy đó

Sinh viên : Ngoại đi lội bộ đúng không ngoại

Bà: Lội bộ không à . Lội bộ đầu này, lội bộ đầu kia, gói theo bộ đồ. Làm cái đó

mình giao từ đâu tới đâu ngoại? . Giao Phụng Hiệp thì mình đi Phụng hiệp còn lên tới

Cần Thơ thì lên Cần Thơ , xuống Cà Mau ,...

Bà: Hồi đó người ta kêu bà là bà Bảy Đồng Tâm

Sinh viên : Ngoại tham gia giao liên đó là lúc ngoại bao nhiêu tuổi vậy ngoại?

Bà: Bà đi lúc 18 tuổi

Bà: Đi từ 18 tuổi đi tới 20 mấy tuổi bị bắt

Sinh viên : Mình giao cho cái người đó, mình biết người đó sao để mình giao

Bà: Ở Phụng Hiệp mình có một người thôi, ở Cần Thơ chỉ có một người thôi

Bà: Chỉ một tỉnh là một người thôi

Sinh viên : Có khi nào ở địch Việt gian, người ta giả mạo đưa thư xong người ta

tóm luôn người đó không

Bà: Không có, người viết thư người ta kỹ lắm, người ta chỉ người đó là người đó

chứ không bao giờ là người khác

Bà:Kỹ lắm chứ không phải người này người kia mình hỏi thăm hay được đâu

Bà: Giao cho người nào cái mình nhớ mặt người nhận cũng có 1 người à

Bà: Năm nay ngoại bao nhiêu tuổi rồi ngoại?

Bà: năm nay bà 84 rồi, tết nữa là 85

Bà: Hồi bà đi là trong 18 tuổi, bỏ cha bỏ mẹ đi hồi 18 tuổi tới giờ là cha mẹ chết

không biết gì hết, 10 người anh em có ên bà sống với nhỏ thứ 8 mấy người chết hết chơn

Bà: Chết hết chơn, mồ mã không biết ở đâu nữa

Bà: Ngoại ơi, kiểu như ngoại hoạt động cách mạng như vậy thì hằng năm có xuống

thăm hay xuống hỗ trợ cho cựu chiến bình này kia không ngoại?

Bà:Không biết