BÀ CHÚA MỤA – NGƯỜI PHỤ NỮ TÀI ĐỨC CỦA ĐẤT KIM ĐỘNG (1580-1648)
Tác giả: Trần Thị Thu Hiền
Theo sắc phong và tộc phả, Bà Chúa Mụa tên thật là Trần Thị Cư, quê quán làng Mụa, nay là thôn Cộng Vũ, xã Vũ Xá, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Bà sinh ngày 5 tháng 5 năm Canh Thìn (1580), trong một gia đình trung lưu. Từ nhỏ, Trần Thị Cư đã được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình nền nếp, sớm bộc lộ những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam.
Theo truyền lại, Trần Thị Cư là người có nhan sắc, thông minh, khéo léo và giàu lòng nhân hậu. Trong cuộc đời, bà trải qua nhiều biến động của xã hội đương thời nhưng luôn giữ được phẩm chất, sự cứng cỏi và lòng thương người. Những câu chuyện về cuộc đời bà được nhân dân địa phương lưu truyền qua nhiều thế hệ, tạo nên hình ảnh một người phụ nữ vừa tài giỏi vừa có đức độ.
Tên tuổi của bà gắn liền với vùng đất Mụa, nay thuộc Cộng Vũ, Vũ Xá. Nhân dân địa phương kính trọng gọi bà là Bà Chúa Mụa, thể hiện sự tôn kính đối với người phụ nữ có vai trò và ảnh hưởng đặc biệt đối với cộng đồng. Những câu chuyện, truyền thuyết và dấu tích liên quan đến bà đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa dân gian của địa phương.
Bà Chúa Mụa được nhân dân ghi nhớ không chỉ bởi thân thế đặc biệt mà còn bởi những việc làm có ý nghĩa đối với quê hương. Theo truyền thống địa phương, bà có nhiều đóng góp cho cộng đồng, quan tâm đến đời sống nhân dân và góp phần xây dựng, phát triển quê hương. Những công lao ấy được lưu truyền trong dân gian và được thể hiện qua các tư liệu như sắc phong, gia phả.
Trong đời sống tâm linh của người dân địa phương, hình tượng Bà Chúa Mụa có vị trí đáng trân trọng. Việc thờ phụng bà thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn của các thế hệ sau đối với người có công với quê hương. Các lễ nghi, truyền thuyết và di tích gắn với bà góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của vùng đất Kim Động.
Bà Chúa Mụa qua đời năm 1648, hưởng thọ 68 tuổi. Sau khi bà mất, nhân dân địa phương tiếp tục tưởng nhớ và tôn kính bà. Tên tuổi của Trần Thị Cư được lưu giữ trong sắc phong, tộc phả cùng những câu chuyện dân gian, trở thành một phần ký ức lịch sử và văn hóa của làng Mụa.
Bà Chúa Mụa là một nhân vật nữ tiêu biểu trong lịch sử và văn hóa dân gian của Kim Động, Hưng Yên. Hình tượng của bà thể hiện những phẩm chất đáng quý của người phụ nữ Việt Nam: tài năng, nhân hậu, giàu tình cảm với quê hương và cộng đồng. Qua nhiều thế hệ, câu chuyện về Bà Chúa Mụa vẫn được lưu truyền, góp phần làm phong phú thêm truyền thống văn hóa của quê hương Hưng Yên.
