“Bà con có thể giúp chúng tôi tìm đường sang bên kia núi không?”

Ở một bản người Mông nằm sát lưng chừng núi thuộc vùng cao Tây Bắc, có một cụ già tên là Sùng A Chứ. Mỗi khi mùa đông về, bên bếp lửa đỏ hồng, cụ thường kể cho con cháu nghe câu chuyện của mình trong những năm “thời hoa lửa”.

Năm ấy, cụ Chứ mới ngoài hai mươi tuổi, khỏe mạnh và nổi tiếng thổi khèn hay nhất bản. Nhưng chiến tranh lan tới miền núi, những con đường mòn qua rừng trở thành tuyến vận chuyển lương thực và thuốc men cho bộ đội. Dân bản ai cũng góp sức. Người gùi gạo, người dẫn đường, người che giấu cán bộ.

Một đêm cuối đông, sương phủ trắng núi. Cụ Chứ khi ấy đang cùng vài thanh niên gùi ngô xuống chân núi thì gặp một toán bộ đội bị lạc đường sau trận càn. Có người bị thương, quần áo rách vì băng rừng nhiều ngày.

Người chỉ huy hỏi nhỏ:

“Bà con có thể giúp chúng tôi tìm đường sang bên kia núi không?”

Cụ Chứ nhìn trời tối đen, rồi nhìn vách đá cheo leo phía trước. Con đường ấy chỉ người trong bản mới thuộc. Đi ban ngày còn khó, huống hồ ban đêm. Nhưng nếu không đi ngay, sáng ra địch quét qua thì rất nguy hiểm.

Cụ nói:

“Đi theo tôi. Người Mông quen núi rồi.”

Đêm ấy, cụ Chứ cầm bó đuốc đi đầu. Gió lạnh cắt da, đá núi trơn trượt. Có đoạn phải bò men theo vách đá, phía dưới là vực sâu hun hút. Một chiến sĩ trẻ bị sốt rét run đến mức không bước nổi. Cụ Chứ liền tháo chiếc áo chàm duy nhất khoác cho anh rồi cõng anh đi tiếp.

Gần sáng, cả đoàn đến được hang đá an toàn phía bên kia núi. Trước lúc chia tay, người chiến sĩ trẻ nắm chặt tay cụ:

“Nếu hòa bình, tôi sẽ quay lại bản cảm ơn bà con.”

Nhưng chiến tranh khốc liệt, không ai biết còn có ngày gặp lại.

Nhiều chục năm sau, khi đất nước đã yên bình, một đoàn cán bộ về thăm bản. Trong đoàn có một người đàn ông tóc đã bạc. Vừa nhìn thấy cụ Chứ, ông bỗng nghẹn ngào:

“Có phải anh Chứ năm xưa không?”

Hóa ra đó chính là người chiến sĩ được cụ cõng vượt núi đêm ấy. Ông đã sống sót, trở thành một cán bộ quân đội rồi dành nhiều năm tìm lại ân nhân của mình.

Cả bản hôm ấy tụ tập đông kín sân. Người già lau nước mắt, trẻ con ngồi im nghe chuyện. Ông cụ chiến sĩ nói:

“Nếu không có đồng bào người Mông che chở, dẫn đường năm ấy, chúng tôi khó mà sống được.”

Bếp lửa crackle giữa căn nhà gỗ, tiếng khèn Mông lại vang lên bên sườn núi. Và câu chuyện về những con người vùng cao trong thời chiến vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác — giản dị nhưng đầy lòng dũng cảm và nghĩa tình.