Ba dấu ấn mang tên Hoàng Cầm

Trong lịch sử Việt Nam hiện đại, cái tên Hoàng Cầm gắn với ba nhân vật nổi tiếng ở những lĩnh vực khác nhau nhưng đều có nhiều đóng góp cho đất nước. Đó là người sáng chế bếp Hoàng Cầm phục vụ chiến tranh, vị tướng quân đội mang quân hàm Thượng tướng và nhà thơ nổi tiếng với tác phẩm “Bên kia sông Đuống”.

Người được biết đến sớm nhất là Hoàng Cầm, cha đẻ của bếp Hoàng Cầm. Sinh năm 1916 tại xã Đại Trực, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định, ông có tuổi thơ cơ cực và sớm phải rời quê hương để mưu sinh. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia lực lượng tự vệ và công tác trong ngành quân y. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, khi trực tiếp phục vụ bộ đội và thương binh, ông luôn trăn trở tìm cách giúp bộ đội có cơm nóng, nước nóng mà không bị địch phát hiện. Từ thực tế cuộc sống và nhiều lần thử nghiệm, ông đã sáng tạo ra bếp Hoàng Cầm với hệ thống thoát khói ngầm dưới lòng đất. Sáng kiến này nhanh chóng được áp dụng rộng rãi trong quân đội, góp phần quan trọng vào công tác hậu cần trong cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Với những đóng góp đó, ông được tặng nhiều phần thưởng cao quý và tên tuổi được lưu giữ trong lịch sử quân đội.

Người thứ hai là Thượng tướng Hoàng Cầm, tên thật là Đỗ Văn Cầm. Sinh ra tại Cao Sơn, Ứng Hòa, Hà Đông, ông sớm tham gia cách mạng và lấy tên Hoàng Cầm khi gia nhập lực lượng Cứu quốc quân Hà Nội năm 1945. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ông trưởng thành từ cán bộ chỉ huy cấp cơ sở đến Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209. Tại Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông chỉ huy đơn vị tham gia đánh chiếm Sở chỉ huy cứ điểm Điện Biên Phủ. Sau chiến thắng, ông tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách quan trọng trong quân đội như Đại đoàn trưởng Đại đoàn 312, Sư trưởng Sư đoàn 9, Tư lệnh Quân đoàn 4, Tư lệnh Quân khu 4 và Tổng Thanh tra Quân đội. Ông tham gia nhiều cuộc chiến tranh lớn của dân tộc, từ chống Pháp, chống Mỹ đến chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam, được phong quân hàm Thượng tướng và nhận nhiều huân chương cao quý.

Người thứ ba là nhà thơ Hoàng Cầm, tên thật Bùi Tằng Việt, quê ở Thuận Thành, Bắc Ninh. Ông tham gia Việt Minh từ năm 1944 và hoạt động văn nghệ trong quân đội từ rất sớm. Trong suốt cuộc đời sáng tác, ông để lại nhiều tác phẩm có giá trị như “Lá diêu bông”, “Về Kinh Bắc”, “Mưa Thuận Thành” và đặc biệt là “Bên kia sông Đuống”, một trong những bài thơ nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại. Với phong cách sáng tác giàu cảm xúc, đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc, ông đã tạo nên dấu ấn riêng trong thi đàn Việt Nam và được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.

Dù hoạt động ở những lĩnh vực khác nhau, cả ba người mang tên Hoàng Cầm đều có điểm chung là trưởng thành trong môi trường quân đội và có những đóng góp nổi bật cho đất nước. Người để lại một sáng kiến hậu cần quan trọng, người lập nhiều chiến công trên chiến trường và người làm giàu thêm đời sống tinh thần của dân tộc bằng những tác phẩm văn học có giá trị lâu bền.