BA GIA – BA NGÀY ĐÊM LÀM NÊN MỘT CHIẾN THẮNG

Có những địa danh khi nhắc đến chỉ là một cái tên trên bản đồ, nhưng cũng có những địa danh đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của lịch sử dân tộc. Ba Gia là một địa danh như thế. Nằm ở phía Tây huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, Ba Gia từng là một cứ điểm quan trọng trong hệ thống phòng ngự của đối phương. Mùa hè năm 1965, nơi đây trở thành tâm điểm của một chiến dịch mà sau này được nhắc đến như một trong những chiến thắng tiêu biểu của lực lượng vũ trang Quân khu 5 trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Bước vào năm 1965, chiến trường miền Nam có những chuyển biến quan trọng. Trên chiến trường Khu 5, quân và dân ta từng bước giành thế chủ động, đẩy mạnh hoạt động tiến công và mở rộng vùng giải phóng. Trong bối cảnh đó, Bộ Tư lệnh Quân khu 5 quyết định mở Chiến dịch Ba Gia nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực đối phương, hỗ trợ phong trào đấu tranh của nhân dân, mở rộng vùng giải phóng Sơn Tịnh – Bình Sơn và giữ vững tuyến giao thông nối khu vực miền núi với đồng bằng Trung Trung Bộ.

Ba Gia được lựa chọn làm điểm then chốt. Tại đây, đối phương xây dựng một hệ thống phòng ngự nhằm kiểm soát khu vực phía Tây Sơn Tịnh và bảo vệ các tuyến giao thông quan trọng. Muốn đánh vào Ba Gia, bộ đội ta không chỉ phải đối mặt với những vị trí phòng thủ được tổ chức chặt chẽ mà còn phải tính toán cách đối phó với lực lượng ứng chiến có thể được điều động đến giải tỏa. Chính vì vậy, trận đánh đòi hỏi sự chủ động, mưu trí và khả năng phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng.

Đêm 28, rạng sáng 29/5/1965, tiếng súng mở màn Chiến dịch Ba Gia vang lên. Các lực lượng của ta đồng loạt tiến công nhiều vị trí trên địa bàn phía Tây Sơn Tịnh. Một trong những cách đánh được vận dụng hiệu quả là đánh vào vị trí địch để buộc lực lượng bên ngoài phải cơ động ứng cứu, sau đó tổ chức phục kích, chia cắt và tiêu diệt lực lượng đến chi viện. Đây là cách đánh thể hiện sự chủ động trong việc tạo thế, tạo thời cơ và lựa chọn mục tiêu tác chiến.

Ngày 29/5, những trận đánh diễn ra quyết liệt. Khi một bộ phận quân đối phương từ Gò Cao cơ động ra ứng cứu, lực lượng ta tổ chức phục kích. Đội hình đối phương bị đánh vào nơi đã được chuẩn bị trước, buộc phải chống đỡ trong thế bị động. Những trận đánh liên tiếp khiến lực lượng đối phương bị tổn thất và hệ thống ứng cứu cho Ba Gia gặp nhiều khó khăn. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, trong một trận phục kích ngày 29/5, ta đã tiêu diệt cả một tiểu đoàn và bắt 217 quân, trong đó có tiểu đoàn trưởng.

Nhưng chiến thắng chưa dừng lại ở đó. Ngày 30/5, đối phương huy động một chiến đoàn gồm nhiều đơn vị để tổ chức hành quân giải tỏa. Đây chính là thời điểm trận đánh chuyển sang một quy mô mới. Thay vì bị động đối phó, các đơn vị của Trung đoàn 1 Quân khu 5 chủ động đánh ngay khi lực lượng đối phương vừa triển khai, từng bước chia cắt đội hình, buộc các đơn vị phải co cụm và mất khả năng phối hợp. Đêm 30/5, những mũi tiến công tiếp tục được triển khai vào các khu vực Chóp Nón và Phước Lộc, khiến lực lượng đối phương rơi vào thế bị động.

Ngày 31/5/1965, sau ba ngày chiến đấu liên tục, Chiến thắng Ba Gia được xác lập. Theo các nguồn chính thức, quân và dân ta đã tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng 4 tiểu đoàn địch, đồng thời bẻ gãy cuộc hành quân quy mô lớn nhằm giải tỏa Ba Gia. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên trên chiến trường Quân khu 5, một trung đoàn chủ lực của ta tiêu diệt một chiến đoàn hỗn hợp tinh nhuệ của đối phương.

Điều làm nên sức mạnh của Chiến thắng Ba Gia không chỉ nằm ở những trận đánh của bộ đội chủ lực. Đó còn là sự phối hợp giữa lực lượng chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích và nhân dân trên địa bàn. Mỗi lực lượng đảm nhận một nhiệm vụ, cùng tạo thành thế trận liên hoàn trên chiến trường. Sức mạnh ấy cho thấy chiến tranh không chỉ được quyết định bởi vũ khí hay quân số, mà còn bởi khả năng tổ chức lực lượng, nắm địa bàn, phát huy sức mạnh của nhân dân và tạo ra thế trận phù hợp.

Ba Gia cũng trở thành một dấu mốc về nghệ thuật quân sự. Trong chiến dịch, lực lượng ta vận dụng linh hoạt nhiều hình thức chiến thuật như tập kích, phục kích, đánh điểm, diệt viện, chia cắt và tiến công liên tục. Đặc biệt, việc chủ động đánh vào lực lượng cơ động ứng cứu cho thấy khả năng nắm bắt quy luật hoạt động của đối phương và tổ chức trận đánh theo ý định của ta. Những kinh nghiệm ấy góp phần thể hiện sự trưởng thành của lực lượng vũ trang Quân khu 5 trong giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Chiến thắng Ba Gia có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một trận đánh. Theo các nguồn lịch sử, thắng lợi này góp phần làm suy yếu và tiến tới phá sản chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ trên chiến trường miền Nam. Cùng với những thắng lợi như Bình Giã và Đồng Xoài, Ba Gia cho thấy lực lượng cách mạng có khả năng tổ chức những trận đánh quy mô lớn, đánh bại các đơn vị cơ động và từng bước làm thay đổi cục diện chiến trường.

Sau chiến thắng, Trung đoàn 1 tiếp tục được nhắc đến trong những trận đánh quan trọng của chiến trường Khu 5. Chính từ thực tiễn chiến đấu tại Ba Gia, nhiều kinh nghiệm về tổ chức lực lượng, lựa chọn cách đánh, phối hợp các đơn vị và phát huy thế trận nhân dân tiếp tục được vận dụng trong những trận chiến đấu sau này. Báo Quân đội nhân dân đánh giá Chiến thắng Ba Gia là một trong những dấu mốc thể hiện sự trưởng thành vượt bậc của bộ đội ta.

Nhìn lại ba ngày đêm cuối tháng 5 năm 1965, điều còn lại không chỉ là những con số hay những trận đánh được ghi trong lịch sử. Đó còn là hình ảnh những người lính tuổi đời còn rất trẻ, vượt qua gian khổ, hiểm nguy, sát cánh bên nhau trong từng trận đánh; là nhân dân Quảng Ngãi đã che chở, giúp đỡ và cùng lực lượng vũ trang tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân. Mỗi chiến thắng đều được đánh đổi bằng mồ hôi, máu và sự hy sinh của biết bao con người.

Sáu mươi năm đã trôi qua kể từ những ngày tháng lịch sử ấy. Năm 2025, tỉnh Quảng Ngãi tổ chức kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Ba Gia, tưởng niệm những anh hùng, liệt sĩ và nhân dân đã chiến đấu, hy sinh trên mảnh đất này. Những hoạt động ấy cho thấy ký ức về Ba Gia vẫn được gìn giữ như một phần của lịch sử địa phương và lịch sử đấu tranh của dân tộc.

Ba Gia – ba ngày đêm, nhưng là một dấu son không thể phai trong lịch sử. Từ những trận đánh trên vùng đất Sơn Tịnh năm xưa, một bài học lớn được để lại cho các thế hệ hôm nay: trong những thời khắc khó khăn, sức mạnh của đoàn kết, ý chí, trí tuệ và niềm tin có thể tạo nên những bước ngoặt lớn.

Với thế hệ trẻ hôm nay, tìm hiểu về Chiến thắng Ba Gia không chỉ để nhớ một trận đánh của quá khứ. Đó còn là dịp để hiểu hơn về sự hy sinh của thế hệ cha anh, trân trọng giá trị của hòa bình và ý thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước. Những người lính năm xưa đã dành tuổi trẻ cho Tổ quốc; còn tuổi trẻ hôm nay có trách nhiệm tiếp nối bằng học tập, rèn luyện, lao động, cống hiến và chung tay xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Ba Gia đã đi qua trong dòng chảy của lịch sử, nhưng tinh thần của những ngày tháng ấy vẫn còn sống mãi – như một lời nhắc nhở rằng mỗi thế hệ đều có một cách riêng để viết tiếp câu chuyện của quê hương và đất nước.