Bà Hai Tỏ – Người phụ nữ một đời tần tảo, nghĩa tình

Bà Nguyễn Thị Tỏ sanh năm 1887, ở Mương Điều (làng Tân Khánh Trung, quận Lai Vung, tỉnh Sa Đéc). Khi trưởng thành kết hôn với ông Nguyễn Văn Ty, người cùng làng. Ông Ty là con thứ hai trong gia đình, nên mọi người thường gọi bà là bà Hai Tỏ.

Do cha mẹ hai bên đều nghèo, khi ra ở riêng, hai vợ chồng phải sang Mỹ Thành, quận Cao Lãnh (nay thuộc Bình Hàng Trung) làm tá điền cho hương cả Nhiểu, một địa chủ ở làng Mỹ Thành. Một thời gian dài làm ăn không khá, hai vợ chồng trôi dạt đến điền thầy Bảy Bồng ở Mỹ Đông (làng Mỹ Quý, quận Cao Lãnh); nhưng cũng chẳng khá gì hơn, nên khoảng 1940-1941 đành quay về thuê ruộng của hương cả Nhiểu. Cũng như bao tá điền khác ở Nam Kỳ, vợ chồng bà Hai Tỏ bị địa chủ bóc lột nặng nề. Thuê ruộng theo mẩu ta, mà đóng lúa ruộng theo mẩu tây, nên hai vợ chồng làm cật lực cũng không đủ ăn, phải vay nợ. Để nuôi sống tám người con (khi trưởng thành còn năm người: hai trai, ba gái), hai vợ chồng phải cặm câu, giăng lưới, đăng đó, lờ lợp...hoặc làm thuê làm mướn đủ mọi việc. Do gia đình nghèo lại đông con, nên các con không ai được cắp sách đến trường. Dù không học được chữ, nhưng con cái trong nhà tiêm nhiểm thói ăn nếp ở của cha mẹ lúc nào cũng hòa nhả, nhân hậu, thương người, hay giúp đở người hoạn nạn...

Sau 1954, Mỹ Diệm không thi hành hiệp định Genève. Phong trào đấu tranh của nhân dân bùng nổ khắp nơi; riêng tại làng Mỹ Thành do phong trào nhân dân đấu tranh lên cao, chúng không lập được bộ máy tề xã, nên phải sáp nhập Mỹ Thành vào Bình Hàng Trung.