Bà Hoàng Thị Tâm – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 755 (C755), Tổng đội 75 TNXP Quảng Bình

Nếu Đường 20 Quyết Thắng là con đường huyền thoại vượt đỉnh Trường Sơn, thì tuyến Đường 16 miền Tây (Quảng Bình — Quảng Trị) lại là con đường tắt bí mật giúp các trung đoàn xe tăng, xe kéo pháo của ta thọc sâu áp sát chiến trường vĩ tuyến. Trên cung đường hiểm trở này, đèo Đút là một trọng điểm ngạt thở — một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút. Câu chuyện của bà Hoàng Thị Tâm – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 755 (C755), Tổng đội 75 TNXP Quảng Bình – là một lát cắt đầy kiên cường về những năm tháng quyết giữ mạch đường.

Mùa hè năm 1972, để chuẩn bị cho các đợt tiến công lớn vào Thành cổ Quảng Trị, các đoàn xe xích kéo pháo hạng nặng phải liên tục vượt đèo Đút trong đêm. Hoàn cảnh lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo: Không quân Mỹ điên cuồng rải bom nổ chậm cắt đứt các cua tay áo, kết hợp với mưa rừng miền Trung dai dẳng làm đất đá sạt lở dữ dội. Mặt đường dốc trơn trượt như đổ mỡ, chỉ cần một cú chệch bánh, cả chiếc xe kéo pháo nặng hàng chục tấn sẽ lao xuống vực sâu.

Nhiệm vụ của bà Tâm và tiểu đội nữ TNXP là: Bất chấp mưa lũ và bom gầm, phải bám trụ ở những đoạn cua hiểm yếu nhất, dùng cuốc xẻng san gạt bùn đá và làm "cọc tiêu sống" định hướng cho xe qua.

Đêm ngày 16 tháng 8 năm 1972, sương mù và mưa rừng bao phủ dày đặc đỉnh đèo Đút. Một đoàn xe xích kéo pháo 130mm đang lầm lũi bò lên dốc thì bất ngờ một loạt bom tọa độ dội xuống từ phía đỉnh đồi. Sức nổ khủng khiếp làm sập một mảng taluy âm, khiến mặt đường cua chỉ còn rộng chưa đầy 3 mét, trơ ra lớp đá hộc trơn trượt ngay bên mép bờ vực.

Bà Tâm cùng tổ xung kích lập tức khoác cuốc xẻng lao ra khỏi hầm dã chiến. Lúc này, pháo sáng của địch lơ lửng trên đầu soi rõ chiếc xe đi đầu convoy đang rú ga bất lực, xích sắt quay tít trên bùn nhão, đuôi xe có xu hướng trượt dần về phía hố sâu ngập nước.

Trong lằn ranh sinh tử, nếu không kịp thời mở rộng mặt đường vào phía vách núi, chiếc xe chở pháo sẽ lật nhào xuống vực, làm tắc nghẽn toàn bộ thọc sâu của chiến dịch.

"Lúc đó tiếng động cơ gầm rú, bùn đất bắn đầy mặt mũi. Thấy bánh xe pháo dịch dần ra mép vực, tôi không còn kịp nghĩ đến hiểm nguy. Tôi hét lớn: 'Chị em nhằm vách đá bạt sâu vào, nhường đường cho pháo!'. Một tay tôi quai cuốc, dùng hết sức bình sinh của cô gái tuổi mười chín bẩy những tảng đá mồ côi ngáng đường, tay kia cùng đồng đội khuân đá hộc chèn chặt vào vệt bánh xích đang sụt lún", bà Tâm bồi hồi kể lại.

Mặc cho máy bay oanh tạc địch vẫn gầm rít trên đầu và pháo cầm canh nổ loang lổ dọc triền đồi, bà Tâm cùng đồng đội vẫn kiên cường dầm mưa, quai cuốc dồn dập vào vách đá cứng. Đôi bàn tay phồng rộp, máu rỉ ra hòa cùng nước mưa lạnh ngắt, nhưng nhịp cuốc của người con gái TNXP không hề ngơi nghỉ.

Sau hơn 40 phút vật lộn nghẹt thở với đất đá, vách núi được bạt sâu vào một khoảng vừa đủ. Bà Tâm khoác chiếc áo mưa màu cánh bướm d dã chiến, đứng sát mép vực sập, hai tay giơ cao chiếc đèn pin bọc vải đỏ quẫy mạnh làm cọc tiêu sống. Hiểu ý hiệu lệnh, người tài xế nhấn ga, chiếc xe kéo pháo nặng nề rướn người lách qua khe hẹp, vượt qua điểm sụt lở an toàn trong tiếng reo hò kìm nén của cả tổ.

Chiến tranh lùi xa, những cung đường máu lửa bên đỉnh đèo Đút năm xưa nay đã nhường chỗ cho những tuyến đường biên giới Tây Quảng Bình uốn lượn thanh bình giữa những rặng cây nguyên liệu xanh ngút ngàn. Trải qua bao thăng trầm và các đợt điều chỉnh địa giới hành chính của địa phương, người cựu TNXP quả cảm Hoàng Thị Tâm vẫn chọn cuộc sống giản dị tại quê nhà.

Hiện nay, bà đang sống những năm tháng tuổi già an yên, bình dị bên con cháu tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình — mảnh đất anh hùng nằm cận kề bến phà Long Đại và những cung đường huyền thoại năm xưa.

Đối với các nhà chép sử, ký ức của những cựu TNXP như bà Tâm là biểu tượng rực rỡ cho tinh thần "Tim có thể ngừng đập, nhưng mạch máu giao thông không bao giờ tắc". Những người con gái mộc mạc ấy đã dùng ý chí thép và đôi bàn tay trần để mở đường, giữ pháo, viết nên những trang sử bất tử của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam trên chặng đường tiến về ngày độc lập, thống nhất hoàn toàn.