BA LẦN ĐẠI THẮNG QUÂN NGUYÊN – MÔNG (1258, 1285, 1288) – HÀO KHÍ ĐÔNG A RẠNG DANH DÂN TỘC

Nội dung lịch sử

Lịch sử dân tộc Việt Nam ghi nhận nhiều chiến công hiển hách trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước. Trong đó, ba lần chiến thắng quân Nguyên – Mông dưới triều đại nhà Trần là một trong những trang sử vẻ vang nhất. Trước đội quân từng chinh phục nhiều quốc gia rộng lớn ở châu Á và châu Âu, quân dân Đại Việt đã ba lần đánh bại các cuộc xâm lược, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc và để lại những bài học quân sự có giá trị trường tồn.

Thế kỷ XIII, Đế quốc Mông Cổ phát triển thành một trong những đế chế rộng lớn nhất lịch sử nhân loại. Sau khi chinh phục nhiều vùng lãnh thổ, triều đình nhà Nguyên tiếp tục mở rộng xuống phía Nam. Đại Việt trở thành mục tiêu xâm lược nhằm tạo bàn đạp tiến xuống Đông Nam Á.

Đối mặt với nguy cơ ấy, triều đình nhà Trần dưới sự lãnh đạo của các vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông cùng Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo đã chuẩn bị chu đáo cả về quân sự, chính trị và sức mạnh toàn dân.

Cuộc kháng chiến lần thứ nhất (1258)

Năm 1258, quân Mông Cổ tiến vào Đại Việt theo hướng biên giới phía Bắc.

Do tương quan lực lượng chênh lệch, triều đình nhà Trần chủ động thực hiện kế sách rút lui chiến lược, tránh giao chiến trực diện khi quân địch còn mạnh. Kinh thành Thăng Long được tạm thời bỏ ngỏ, đồng thời thực hiện kế "vườn không nhà trống", đưa nhân dân, lương thực và vật dụng quan trọng ra khỏi vùng chiếm đóng.

Chiến thuật này khiến quân Mông Cổ tuy chiếm được Thăng Long nhưng không thu được lương thực, lâm vào tình trạng thiếu hậu cần nghiêm trọng.

Khi quân địch suy yếu, quân dân Đại Việt đồng loạt phản công. Trận quyết chiến tại Đông Bộ Đầu đã đánh tan lực lượng xâm lược, buộc quân Mông Cổ phải rút chạy khỏi Đại Việt.

Đây là lần đầu tiên đội quân từng làm rung chuyển nhiều châu lục phải thất bại trước một quốc gia nhỏ ở Đông Nam Á.

Cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285)

Sau khi thành lập nhà Nguyên, Hốt Tất Liệt quyết tâm xâm lược Đại Việt lần thứ hai.

Đầu năm 1285, quân Nguyên huy động lực lượng rất lớn tiến công từ nhiều hướng. Thoạt đầu, quân Đại Việt tiếp tục chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng.

Trong thời điểm cam go nhất của cuộc kháng chiến, Hội nghị Diên Hồng được triệu tập. Các bô lão đại diện cho nhân dân cả nước đồng thanh hô vang "Đánh!", thể hiện quyết tâm bảo vệ non sông.

Trước đó, Hội nghị Bình Than đã thống nhất ý chí của triều đình và các tướng lĩnh trong việc chuẩn bị kháng chiến.

Song song với đó, Trần Hưng Đạo biên soạn tác phẩm Hịch tướng sĩ để khích lệ tinh thần chiến đấu của quân đội.

Sau thời gian cầm cự, quân dân Đại Việt liên tiếp mở các cuộc phản công lớn tại Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết và giải phóng Thăng Long.

Nhiều danh tướng như Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Phạm Ngũ Lão đã lập nhiều chiến công xuất sắc.

Đến giữa năm 1285, quân Nguyên đại bại, buộc phải rút khỏi Đại Việt.

Cuộc kháng chiến lần thứ ba (1287–1288)

Không từ bỏ tham vọng, cuối năm 1287, nhà Nguyên mở cuộc xâm lược lần thứ ba với lực lượng hùng hậu hơn trước.

Rút kinh nghiệm từ các thất bại trước, quân Nguyên đặc biệt chú trọng bảo đảm hậu cần. Tuy nhiên, kế hoạch này nhanh chóng bị phá vỡ khi thủy quân Đại Việt do Trần Khánh Dư chỉ huy đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ tại vùng biển Vân Đồn.

Thiếu lương thực, quân Nguyên rơi vào thế bị động.

Nhận thấy thời cơ quyết định đã đến, Trần Hưng Đạo lựa chọn sông Bạch Đằng làm nơi quyết chiến chiến lược.

Ông cho đóng hàng nghìn cọc gỗ lớn bịt sắt xuống lòng sông tại những khu vực chịu ảnh hưởng của thủy triều.

Ngày 9 tháng 4 năm 1288 (theo âm lịch), quân Đại Việt dùng thuyền nhẹ nhử quân Nguyên tiến sâu vào trận địa.

Khi nước triều rút, toàn bộ chiến thuyền của địch mắc cạn trên bãi cọc.

Ngay lập tức, quân dân Đại Việt từ nhiều hướng đồng loạt tiến công.

Toàn bộ hạm đội quân Nguyên bị tiêu diệt hoặc đánh chìm.

Ô Mã Nhi bị bắt sống; Phàn Tiếp tử trận. Đạo quân bộ do Thoát Hoan chỉ huy phải tháo chạy qua đường Lạng Sơn trong tình trạng tổn thất nặng nề.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 kết thúc thắng lợi hoàn toàn cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ ba.

Ý nghĩa lịch sử

Ba lần chiến thắng quân Nguyên – Mông đã bảo vệ vững chắc nền độc lập và chủ quyền của Đại Việt, làm thất bại hoàn toàn tham vọng mở rộng xuống phương Nam của đế quốc hùng mạnh bậc nhất thời bấy giờ.

Thắng lợi ấy khẳng định sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nghệ thuật quân sự đặc sắc của Việt Nam và tư tưởng "lấy dân làm gốc" của triều Trần.

Tinh thần ấy được các thế hệ sau gọi là Hào khí Đông A – biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng độc lập của dân tộc Việt Nam.

Ngày nay, nhiều di tích như bãi cọc Bạch Đằng, đền thờ Trần Hưng Đạo và các khu di tích nhà Trần vẫn được bảo tồn như những "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống.

Đối với đoàn viên, thanh niên hôm nay, ba lần đại thắng quân Nguyên – Mông không chỉ là niềm tự hào về quá khứ mà còn nhắc nhở mỗi người phải không ngừng học tập, rèn luyện, phát huy tinh thần đoàn kết, bản lĩnh và trí tuệ để góp phần xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Ý nghĩa giáo dục

• Giáo dục lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự cường dân tộc.

Nguồn tham khảo

• Đại Việt sử ký toàn thư.