“Ba lần nhận tin dữ trong một năm”

Năm 1948 là một trong những năm đau thương nhất đối với gia đình Mẹ Nguyễn Thị Thứ.

Ngày 18-6-1948, người con trai Lê Tự Xuyến, một chiến sĩ giao liên, bị quân Pháp bắn tại đầu làng khi đang làm nhiệm vụ. Chưa đầy bốn tháng sau, ngày 5-10-1948, người con Lê Tự Hàn Anh hy sinh khi đang làm nhiệm vụ tải thương. Mười ngày sau, người con Lê Tự Hàn Em tiếp tục hy sinh trong một trận chống càn.

Những sự kiện này phản ánh một thực tế khốc liệt của chiến tranh tại vùng nông thôn Nam Trung Bộ: lực lượng cách mạng vừa phải chống lại các cuộc càn quét, vừa duy trì mạng lưới giao liên và bảo đảm thương binh được đưa về nơi an toàn.

Lê Tự Xuyến hy sinh khi làm giao liên cho thấy công việc chuyển tin, đưa đón cán bộ cũng nguy hiểm không kém chiến đấu trực tiếp. Lê Tự Hàn Anh hy sinh khi tải thương lại cho thấy ngay phía sau một trận đánh luôn có những người làm nhiệm vụ cứu chữa và đưa thương binh ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Còn sự hy sinh của Lê Tự Hàn Em trong một trận chống càn cho thấy mức độ khốc liệt của chiến tranh tại chính quê hương Mẹ.

Chỉ trong khoảng bốn tháng, Mẹ phải chịu ba mất mát lớn.

Nhưng những người con còn lại vẫn tiếp tục hoạt động. Mẹ vẫn bám đất, giữ nhà và duy trì việc nuôi giấu cán bộ trong những căn hầm bí mật. Theo tư liệu lịch sử được lưu giữ tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, sau những mất mát ấy, Mẹ vẫn tiếp tục động viên các con lên đường.

Câu chuyện năm 1948 vì vậy không chỉ nói về nỗi đau của một người mẹ. Nó phản ánh cái giá mà nhiều gia đình ở những vùng chiến tranh phải trả.

Ba người con ra đi trong một năm; nhưng Mẹ không để nỗi đau làm tê liệt ý chí. Mẹ tiếp tục công việc của mình ở hậu phương.

Đó là một dạng chiến đấu thầm lặng: giữ vững cơ sở để cuộc kháng chiến có thể tiếp tục.