Ba lô của tuổi 20

Có lần, trong một buổi nói chuyện với học sinh, một cậu bé đứng lên hỏi tôi:

"Ông ơi, ngày ông đi chiến trường có sợ không?"

Tôi mỉm cười. Đó là câu hỏi mà suốt mấy chục năm nay tôi được nghe rất nhiều.

Tôi nhìn xuống đôi bàn tay mình. Những ngón tay đã nhăn nheo, những vết sẹo năm xưa vẫn còn nằm đó như chưa bao giờ chịu cũ đi.

Tôi bảo các cháu:

"Có chứ! Là con người thì ai mà chẳng biết sợ."

Cả hội trường bỗng im lặng. Có lẽ các cháu nghĩ rằng những người ra chiến trường đều là những người gan dạ, chẳng biết run, chẳng biết khóc.

Nhưng không phải vậy. Ngày tôi lên đường, tôi vừa tròn hai mươi tuổi.

Hai mươi tuổi của bây giờ, các cháu đang ngồi trên ghế giảng đường, đang mơ về một nghề nghiệp mình yêu thích, đang cùng bạn bè uống ly trà sữa, đi xem phim hay đưa người mình thương dạo quanh phố.

Còn hai mươi tuổi của chúng tôi...

Là khoác chiếc ba lô lên vai.

Là chia tay gia đình.

Là bước về phía chiến trường mà chẳng ai biết ngày trở lại.

Sáng hôm ấy, mẹ dậy từ rất sớm. Mẹ nấu cho tôi bát cơm đầy hơn mọi ngày. Có thêm một quả trứng. Ngày ấy, ở quê nghèo, quả trứng quý lắm. Tôi gắp một nửa bỏ sang bát mẹ. Mẹ lại lặng lẽ gắp trả. Hai mẹ con cứ nhường nhau như thế.

Cuối cùng, mẹ cười:

"Ăn đi con. Đi đường còn khỏe."

Đó là câu nói cuối cùng mẹ dành cho tôi trước lúc lên đường.

Không có những cái ôm thật chặt.

Không có những lời dặn dò dài dòng.

Chỉ có ánh mắt của mẹ.

Đến tận bây giờ, hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, tôi vẫn nhớ nguyên ánh mắt ấy.

Nó vừa tự hào.

Lại vừa lo lắng.

Giống như tất cả những người mẹ Việt Nam ngày ấy.

Ba lô của tôi không có nhiều thứ.

Hai bộ quần áo. Một chiếc võng. Một cái bi đông nước. Ít gạo rang. Một chiếc tăng.Một cuốn sổ nhỏ.

Và...

Một lá thư mẹ viết vội trước lúc tôi đi.

Lá thư chỉ vẻn vẹn mấy dòng.

"Mẹ không biết viết gì nhiều.

Con đi mạnh khỏe.

Giữ gìn đồng đội như anh em ruột.

Ngày đất nước hòa bình, mẹ chờ con về."

Tôi gấp lá thư ấy cẩn thận. Bọc trong hai lớp ni-lông.

Suốt những năm ở Trường Sơn, nó chưa bao giờ rời khỏi ba lô.

Có những đêm mưa rừng xối xả. Có những lần hành quân liên tục mấy ngày không ngủ. Có những hôm bom vừa dứt, cả đơn vị ngồi thở dốc bên vệ đường. Tôi lại lấy lá thư ra đọc. Đọc đến thuộc lòng. Mà vẫn muốn đọc.Bởi lúc ấy, tôi có cảm giác như mẹ đang ngồi bên cạnh.

Các cháu biết không...

Chiến tranh không chỉ có tiếng bom, Nó còn có rất nhiều sự im lặng, Là lúc cả đơn vị ngồi dưới tán cây sau một trận bom, Không ai nói với ai câu nào.

Chỉ nghe tiếng ve.

Tiếng gió.

Tiếng lá rừng rơi.

Ai cũng nhớ nhà.

Nhưng chẳng ai dám nhắc.

Vì chỉ cần một người nói "Nhớ mẹ quá..."

Là cả đơn vị sẽ đỏ hoe mắt.

Ngày ấy, chúng tôi quý nhau lắm, Không phải vì cùng quê, Không phải vì quen biết từ trước. Mà vì ai cũng hiểu...

Hôm nay còn ngồi ăn cơm với nhau, Ngày mai chưa chắc còn đủ mặt.

Có lần, một cậu em trong đơn vị bị sốt rét ác tính, Run lên từng cơn, Môi tím tái, Chúng tôi thay nhau cõng em băng rừng suốt gần hai ngày để tìm trạm quân y, Đến nơi, ai cũng kiệt sức, May mà em qua khỏi.

Mấy chục năm sau gặp lại, em ôm tôi khóc như một đứa trẻ.

Em bảo:

"Ngày ấy nếu các anh bỏ em lại thì chắc giờ em đã nằm đâu đó trong rừng rồi."

Tôi cười.

Trong chiến tranh, chẳng ai nghĩ mình là người hùng cả.

Giúp nhau là điều rất bình thường.

Bởi ngày mai, biết đâu chính mình lại cần một bàn tay khác kéo dậy.

Nhiều người hỏi tôi:

"Ông có tiếc tuổi trẻ của mình không?"

Tôi ngẫm nghĩ rất lâu, Nếu nói không tiếc thì không đúng.

Ai mà chẳng từng mơ một mái nhà yên bình, Một công việc ổn định ,Một đám cưới đông đủ họ hàng, Được ở cạnh cha mẹ khi tóc họ còn chưa bạc, Được bế con ngay từ ngày đầu tiên.

Chúng tôi cũng từng mơ như thế.

Nhưng chiến tranh đến.

Và có những thế hệ buộc phải gác giấc mơ riêng để giữ lấy giấc mơ chung của dân tộc.

Điều khiến tôi không tiếc nhất...

Là mình đã không sống hoài phí tuổi hai mươi.

Bây giờ, mỗi sáng tôi vẫn nhìn thấy các cháu mặc đồng phục đến trường.

Đeo chiếc ba lô trên vai.

Chiếc ba lô ấy nhẹ hơn ba lô của chúng tôi ngày trước rất nhiều.

Trong đó có sách.

Có máy tính.

Có những ước mơ.

Có cả tương lai.

Nhìn các cháu cười nói ríu rít, tôi lại thấy lòng mình bình yên lạ.

Bởi hóa ra...

Điều mà thế hệ chúng tôi đánh đổi cả tuổi trẻ để gìn giữ, chính là những nụ cười rất đỗi bình thường ấy.

Nếu hôm nay được gửi đến các cháu một lời nhắn, tôi chỉ muốn nói rằng:

Các cháu không cần phải cầm súng như chúng tôi.

Đó là điều hạnh phúc nhất.

Nhưng mỗi thế hệ đều có một "chiến trường" của riêng mình.

Chiến trường của các cháu là tri thức.

Là lao động.

Là sáng tạo.

Là giữ gìn lòng trung thực.

Là không thờ ơ trước cái xấu.

Là biết yêu gia đình, yêu quê hương và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Đừng nghĩ rằng chỉ khi khoác lên mình bộ quân phục mới là yêu nước.

Một người thầy dạy học bằng cả trái tim cũng đang yêu nước.

Một bác sĩ tận tụy cứu người cũng đang yêu nước.

Một người công nhân làm việc bằng sự tử tế cũng đang yêu nước.

Một bạn trẻ học tập chăm chỉ, không ngừng vươn lên để làm giàu cho quê hương mình, cũng đang góp phần giữ gìn Tổ quốc.

Nhiều năm rồi, chiếc ba lô năm xưa vẫn còn được tôi cất trong chiếc tủ gỗ cũ.

Nó đã sờn quai.

Vải đã bạc màu.

Có chỗ còn rách.

Mỗi lần mở ra, mùi vải cũ vẫn đưa tôi trở về những cánh rừng Trường Sơn ngút ngàn, nơi tiếng ve hòa cùng tiếng xe vận tải, nơi mồ hôi và nước mưa hòa vào nhau trên những con đường đất đỏ.

Trong ba lô ấy, chẳng còn gạo rang.

Chẳng còn bi đông.

Chiếc võng cũng đã mục.

Chỉ còn lại lá thư của mẹ.

Giấy đã úa vàng.

Nét chữ đã nhòe đi theo năm tháng.

Nhưng tình yêu của mẹ thì chưa bao giờ phai.

Và cũng giống như tình yêu của biết bao người mẹ Việt Nam, nó đã âm thầm theo những người con đi suốt cuộc chiến, để rồi góp phần làm nên một đất nước hòa bình hôm nay.

Nếu một ngày nào đó các cháu có dịp gặp một người lính già, một cựu thanh niên xung phong hay một bác cựu chiến binh đang lặng lẽ ngồi bên hiên nhà, hãy dành cho họ một nụ cười và một lời chào.

Bởi biết đâu, trong ký ức của họ vẫn còn cất giữ một chiếc ba lô của tuổi hai mươi.

Một chiếc ba lô không chỉ mang theo hành trang của một con người, mà còn mang theo cả một thời hoa lửa của dân tộc.